Sunday, December 19, 2010

Iva għad-Divorzju



Aħna ż-żgħażagħ tal-GWU naqblu mad-divorzju għaliex lesti naffaċċjaw ir-realtajiet soċjali ta’ pajjiżna. Nixtiequ li kieku kull koppja li tiżżewweġ tibqa’ tgħix fl-armonija sa meta tasal biex tmut, iżda nammettu li mhux dejjem ikun il-każ.

Ma nistgħu qatt indawru wiċċna quddiem ir-realta’ ta’ dawk l-10,569 persuna f’Malta li jew annullaw iż-żwieġ tagħhom, jew isseparaw, jew inkella ħadu rikonoxximent tad-divorzju tagħhom mill-Qorti Maltija (Lifestyle Survey - NSO, 2007).

Sodisfatti ferm li f’pajjiżna qed tikber l-alleanza li tgħid “Iva għal-liġi tad-divorzju f’Malta” u li qed tpoġġi ruħha ‘l fuq mill-politika partiġġjana. Din qed tagħti każ il-ħtieġa ċivili tas-soċjeta’ tagħna. Soċjeta’ li aktar iva milli le tkaxkar wisq saqajha sa ma tasal biex tindirizza r-realtajiet li jkunu qed jinbtu fi ħdanha.

Din hija kwestjoni li titratta dritt ċivili. Dritt li mhux se jkun qed jolqot lill-poplu kollu, iżda lil settur ta’ nies li jeħtiġuh. Għalkemm ma nħossux illi referendum huwa l-aqwa għodda f’każ bħal dan, ma rridux naħlu ħin prezzjuż infettqu fuq dawn it-teknikalitajiet. L-”Iva” tal-GWU Youths għad-divorju tiġi mingħajr ebda “jekk” jew “imma”, fil-jum tar-Referendum.

Id-divorzju li għandna f’moħħna ma jkunx faċli takkwistah bħallikieku qed tixtri nofs tużżana pastizzi. Mill-banda l-oħra ma jridx ikun diffiċli biex tiksbu daqs li kieku trid taqsam xmara mimlija kukkudrilli. Konvinti favur divorzju responsabbli. Divorzju li jagħti każ tal-martirju li tgħaddi minnu persuna li żewġha jew martu jabbandunaw lilha u lit-tfal tagħha. Divorzju li jagħti każ il-ħtiġijiet ta’ persuna li tkun traduta minn żewġha, u li tkun tixtieq it-tieni ċans li jkollha żwieġ stabbli.

F’moħħna għandna wkoll l’hekk imsejħa “poġġuti” li jixtiequ jirregolarizzaw ir-relazzjoni tagħhom permezz taż-żwieġ, iżda ma jistgħux. Għalhekk quddiem dawn ir-realtajiet kollha ma jifdlilna l-ebda dubju li vot favur id-divorzju huwa vot favur il-familja Maltija.

Bl-ebda mod ma aħna lesti naraw jinħoloq antagoniżmu mall-Knisja f’din il-kwestjoni. Din hija kwestjoni tal-istat li dwarha l-Knisja għandha kull dritt tesprimi l-opinjoni tagħha. Bil-liġi tad-divorzju f’Malta, l-ebda koppja miżżewġa ma hi se tkun sfurzata ġġib id-divorzju.

Għalina d-divorzju m’huwiex soluzzjoni, iżda ma jistax ikun li pajjiżna jibqa’ mċaħħad minn liġi tad-divorzju li tagħti ċ-ċans lil kull individwu jirregolarizza l-istatus ċivili tiegħu. L-argument li d-divorzju jqanqal it-tifrik fil-familji huwa sempliċiment ħmerija, għaliex mingħajr id-divorzju f’Malta xorta kellna 7% tal-miżżewġin kollha li ħadu l-annullament, separazzjoni jew divorzju fl-2005. Dan il-persentaġġ hemm il-ħsieb li jitla’ għal 17% sal-2015.

Ċerti li jekk nagħżlu l-istatus quo inkunu biss qed inkaxkru saqajna biex ma naffaċċjawx din ir-realta’ soċjali. L-“Iva” tagħna għad-divorzju tista’ tagħmel minn pajjiżna wieħed iktar soċjalment ġust. Pajjiż li jgħożż il-valur tal-ugwaljanza u tal-liberta’ tal-individwu.

[Ippubblikat f'It-Torca tal-Hadd 19 ta' Dicembru, 2010]

Trade unions' inconceivable acts



It is something inconceivable to have trade-unionists putting sticks in the wheels of other trade unions. UĦM’s disagreement with the creation of a trade union council in Malta, and CMTU’s vote against ForUM’s participation in the Centre for Labour Studies can easily serve as examples.

To have employers’ representatives contradicting the wishes of the trade unions is somewhat understandable; though they tend to collaborate when need be. On the other hand, it is something out of this world to have unions giving hard time to other unions.

Behind the trade unions’ scene lie kilometers of partisan political chains which have to be broken once and for all. The trade unions should base their policies on what suits the workers, rather than what is the political allegiance at stake. Allegiances are to be set up with political parties (when necessary) on a case-by-case basis, but should not in any way hinder the trade-unions’ unity.

I sincerely hope that all the trade unions’ representatives who are still blind folded due to their political allegiances are challenged once and for all within their unions, in order to have a new generation of trade unionists who are solely committed to the workers’ plight.

[Published: MaltaToday on Sunday - 19.12.10]

Tuesday, December 14, 2010

It-twaqqif ta' Kunsill tat-Trejdjunjins


Qrajt b’interess dak li kiteb id-Deputat Segretarju Generali tal-GWU, is-Sur Michael Parnis, nhar il-Hamis 9 ta’ Dicembru, 2010, f'L-Orizzont (Artiklu intitolat Ghaqda akbar bejn it-Trejdjunjins).

F’dan il-pajjiz ghandna sitwazzjoni miskina ghaliex sfortunatament ghad hawn min ghadu jqis it-trejdjunjin bhala ghodda f’idejn il-partiti politici, flok ghodda politika f’idejn il-haddiem, kif ta’ bil-haqq trejdjunjin ghandha tkun.

Iz-zminijiet inbidlu, u jekk qabel kien hawn partit politiku f’Malta li kien jidentifika ruhu kompletament mall-haddiema, u appuntu kien jismu “Partit tal-Haddiema”, illum dan l-istess partit hass li jrid jiddiversifika l-alleanzi tieghu fis-socjeta’ biex ikollu bazi elettorali usa'. F’dan l-isfond nasal biex ma naqbilx mal-impressjoni zbaljata li prova jaghtina s-Sur Gejtu Vella, Segretarju Generali tal-UHM.

Gejtu Vella, prova jaghti l-impressjoni li tezisti xi rabta bejn it-twaqqigh tal-Gvern u l-idea li jitwaqqaf Kunsill tat-Trejdjunjins. Vella jidher li ghandu idea zbaljata ferm dwar l-ghanijiet tat-trejdjunjins li jridu jsahhu l-ghaqda ta’ bejniethom. Illum il-gurnata, fil-pajjizi tal-Unjoni Ewropea kollha jew gja’ jezistu, jew inkella hemm il-htiega ta’ Kunsill tat-Trejdjunjins.

Dan nghidu ghaliex ilkoll nafu li llum il-forzi tas-swieq, aktar iva milli le qed johonqu r-rieda ta’ kategoriji shah ta’ nies. Il-maggoranza l-kbira tal-Gvernijiet fl-Ewropa poggew is-suq fic-centru tal-politika taghhom, u warrbu fil-genb lill-persuni li suppost qed jirraprezentaw. F’pajjizna qed jittiehdu mizuri li jattakkaw direttament l-ghixien tal-haddiema, u tal-professjonisti, ta’ kuljum.

Cert li hemm kwestjonijiet komuni li dwarhom l-unjins kollha f’pajjizna jistghu jahdmu f’ghaqda bejniethom. Izda bl-ghamad politiku quddiem ghajnejn xi whud ma jista’ qatt ikun li t-trejdjunjonisti kollha f’pajjizna jzommu fil-quccata tal-prijoritajiet taghhom dak li proprju twaqqfu ghalih, cjoe’, it-titjib fil-kwalita’ tal-ghixien tal-haddiema.

Kunsill tat-Trejdjunjins jaghti lok sabiex:

- issir tfittxija akbar ghal dak li jghaqqad lill-unjins f’pajjizna.

- maz-zmien ikollna iktar unjins li l-policies taghhom ma jkunux ibbazati fuq alleanzi politici izda fuq dak li tassew ghandu bzonn il-haddiem li jirraprezentaw.

- l-ghaqda fost il-unjins tissahhah.

- il-principji u l-valuri li jhaddnu l-unjins ma jkunux ghodda ta’ konvenjenza, izda ghodda ta’ konvinzjoni.

- il-vuci tat-trejdjunjins f’pajjizna jkollha l-istess qawwa li ghandhom istituzzjonijiet ohra f’pajjizna, bhal nghidu ahna l-partiti politici u l-knisja.

Wara kollox nemmen li biex jitnehhew ideat qodma, l-unika soluzzjoni tkun li jitnehhew nies b’ideat qodma mit-trejdjunjins. Ghalhekk nawgura li l-generazzjoni gdida ta’ trejdjunjonisti tkun wahda lesta li tinghaqad f’dak kollu li jkun komuni bejnietha, u mhux tohloq hitan bejnietha stess, li fl-ahhar mill-ahhar jaghmlu hsara biss lill-istess haddiema li suppost tkun qed tirraprezenta.

[Ittra pubblikata f'L-Orizzont ta' nhar it-Tnejn, 13 ta' Dicembru, 2010]

Monday, November 8, 2010

Il-ħaddiem jibqa’ jistenna


Ghamel sew il-gvern li ħoloq skema li tinċentiva lil dawk li jaqilgħu l-paga minima biex jiksbu ħiliet oħra tax-xogħol. Mill-banda l-oħra l-gvern huwa kompletament żbaljat li jżomm il-paga minima fl-istess livell. Jidher biċ-ċar li f’din is-sena ddedikata għall-Faqar u l-Esklużjoni Soċjali, il-gvern baqgħet ma ħebritux qalbu għal dawk li d-dħul tagħhom lanqas biss iservihom għall-ispejjeż bażiċi li kulħadd ikollu jaffaċċja; bħall-kontijiet tad-dawl u l-ilma, fuel u gass.

Prattiċi ħżiena

Waqt il-baġit il-Ministru tal-Finanzi Tonio Fenech semma' kif “Il-gvern se jwaqqaf Unit li se jiċċekkja li l-ħaddiema kollha tal-kuntratturi li jipprovdu servizzi lill-gvern, bħal cleaners, carers u security, jirċievu l-paga u l-benefiċċji kollha dovuti lilhom.” Jiena nistieden lil din il-Unit biex fl-aġenda tal-ewwel laqgħa tagħha tara kif l-aħjar tinvestiga l-kundizzjonijiet tax-xogħol li għandhom il-carers li jaħdmu fl-Isptar Mater Dei u postijiet oħra.

Din il-Unit għandha tanalizza jekk huwiex minnu li l-kumpanija Support Services Ltd. tagħti l-leave lill-ħaddiema tagħha b’mod razzjonat skont il-konvenjenza tal-kumpanija u mhux tal-ħaddiema. Tanalizza jekk din il-kumpanija tħallasx is-sick leave kif dovut. Tanalizza jekk huwiex minnu li dawn il-ħaddiema huma mċaħħda mid-dritt fundamentali li jifformaw jew jissieħbu f’union għall-interessi tagħhom. Tanalizza jekk din il-kumpanija tirreġistrax ħaddiema bħala self-employed b’mod qarrieqi.

Nuqqas ta’ rieda


Dan il-gvern m’għandux ir-rieda li jindirizza b’mod konkret il-problemi li qegħdin jaffaċċjaw il-ħaddiema. Il-Prim Ministru Gonzi qabel l-elezzjoni wiegħed li se jkun qed jindirizza l-problemi ta’ dawk il-ħaddiema li jkunu vittmi ta’ prattiċi qarrieqa. Gonzi rebaħ l-elezzjoni, iżda l-ħaddiema ma rebħu l-ebda drittijiet ġodda f’din il-leġiżlatura.

Il-gvern huwa iktar interessat li jogħġob lis-sidien milli lill-ħaddiema. Iġibulna ħafna skużi għalxiex m’għandhomx jogħlew il-pagi. Jgħidulna li nkunu qegħdin nagħtu daqqa ta’ ħarta lill-kompetittività ta’ pajjiżna. Bħal dak li qallu li kull fejn hemm il-pagi għoljin, il-pajjiż ma jkunx kompetittiv. Aħsbu fil-Ġermanja. Dawn huma ħrejjef li sfortunatament anke wħud mill-ħaddiema jibilgħuhom. B’hekk jinżammu ħienja jirċevu pagi li ma jagħmlux sens, taħt doża qawwija ta’ loppju li dan il-gvern tant huwa kapaċi jinjetta.

Paga Minima


Il-fatt li l-paga minima li għandu pajjiżna ma tagħtix lok lill-individwu li jgħix ħajja diċenti, ifisser li l-paga minima mbierka mil-liġi, hija paga prattikament u moralment illegali. Jekk tassew irridu nagħtu nifs lil min id-dħul tiegħu huwa fost l-inqas f’pajjiżna, hemm bżonn li l-paga minima tiżdied. Dan nagħmluh b’mod konkret u permanenti mhux b’allowances li jistgħu jitwaqqfu mil-lum għal għada u li ma jgawdix minnhom kulħadd. Jinħtieġ li jkollna paga minima li tassew tkun tirrifletti l-konsum u l-ispejjeż bażiċi tal-familji.

M’għandniex għalfejn ngħidu li l-kavallieri tal-kompetittività f’pajjiżna ma jonqoshom l-ebda kumditajiet fil-ħajja tagħhom ta’ kuljum, u għalhekk għalihom ma tagħmilx differenza jekk f’pajjiżna jkunx hawn ħaddiema li jispiċċaw jiċċaħħdu minn ħtiġijiet bażiċi, għas-sempliċi fatt li ma jaffordjawhomx. Forsi dawn il-kavallieri bħall-Gran Mastru jemmnu li l-faqar f’pajjiżna huwa biss perċezzjoni.

Roxxlu


Drajna nisimgħu lill-gvern jipprova jimpressjonana b’kemm-il miljun ewro se jkun qiegħed iroxx fuq problema jew oħra. Fil-qasam tas-saħħa qalilna li se jkun qed jonfoq €2.3 miljuni biex jindirizza l-problema tal-waiting lists. Jiena nawgura lill-gvern jirnexxilu jsolvi l-problemi li ħoloq huwa stess fil-qasam tas-saħħa. Ninsab ċert li biex tkun indirizzata l-problema tal-waiting lists m’humiex biss il-flus li huma meħtieġa, iżda bidla sħiħa fil-kultura ta’ konvenjenzi li teżisti fil-qasam tas-saħħa, u ħila maniġerjali li kull min jaħdem fil-qasam tas-saħħa jagħraf li hija ferm nieqsa f’dan is-settur.

Protagonisti


It-titlu tal-baġit 2011 huwa “Bix-Xogħol ninvestu f’soċjetà b’saħħitha”. Il-PN għandu ħabta kif meta jitkellem ikun iridek tistħajlu ċ-champion tas-solidarjetà soċjali. Għandu ħabta kif isemmi ħafna x-xogħol iżda fl-istess waqt jinsa lill-ħaddiema. Prova ċara li ma jridx li l-vuċi tal-ħaddiema tinstema’ bis-serjetà hija dik li qed iħalli l-Forum Unions Maltin barra mill-MCESD. Bil-paroli lest li jagħmel triq fil-baħar għal kulħadd, iżda bil-fatti qed iservi ta’ diżappunt għall-maġġoranza l-kbira tal-poplu. Għalkemm jagħmel emfasi fuq il-kelma “xogħol”, dejjem jinsa li l-protagonisti tax-xogħol huma proprju l-ħaddiema.

[Ippubblikat fil-gurnal It-Torca ta' nhar il-Hadd 7 ta' Novembru, 2010]

Wednesday, October 20, 2010

Id-Dritt tad-Divorzju


Ħadt gost li l-Isqfijiet ta’ Malta u ta’ Għawdex iddeċidew li jo­ħorġu ittra pastorali dwar id-divorzju. Inħoss li esponenti tal-Knisja bħal Mons. Anton Gouder u Mons. Said Pullicino qabżu l-linja meta żeffnu fin-nofs id-dnub, waqt li kie­nu qegħdin jitħadtu dwar dan id-dritt bażiku.

Inħoss li f’dan il-mument l-Arcisqof Cremona għandu juri min tassew qed imexxi l-Knisja f’Malta, u ma jħallix esponenti fi ħdan il-Kleru joħolqu konflitti u antago­niżmu żej­jed. Meta taqra din l-ittra pas­torali minn bejn il-linji tin­duna li l-lingwaġġ tal-Isqfijiet fih ir-rieda li ma jkunux ripe­tuti żbalji li saru fl-imgħoddi mill-Knisja Kattolika f’Malta.

Ghoqiedi

F’din l-ittra l-Isqfijiet ifakk­runa fl-Iskrittura Mqaddsa billi jikkwotaw l-Evanġelju ta’ San Mattew meta jingħad li “dak li għaqqad Alla m’għandux jifirdu l-bniedem” (Mt 19, 5,6). Ħafna mill-argumenti li qiegħda ġġib il-Knisja biex tiġġustifika l-fatt li hija kontra d-divorzju, huma proprju siltiet mill-Bibbja u ftit li xejn issemmi r-realtajiet soċjali li għaddej minnu pajjiżna. Ħaġa li qatt ma rnexxieli nsib tweġiba għaliha hi dik li għalkemm “dak li għaqqad Alla ma għandux jifirdu l-bniedem”, mhux l-ewwel darba li naraw qassisin li jinżgħu s-suttana, u jagħżlu li ma jibqgħux jaqdu l-missjoni li jkunu daħħlu għaliha. Ikun hemm min wara li jitlaq minn qassis jagħżel li jkollu sieħba u wara forsi jagħżel ukoll li jiżżewweġ.

Mhuwiex l-istess Alla dak li jsejjaħ lil persuna biex tid­ħol għas-saċerdozju, jew is-Sagrament tal-Ordni Sagri? Naħseb li bħalma l-liġi tad-divorzju se tkun qiegħda tiddaħħal mill-bniedem għall-bniedem, l-istess kien ġara meta l-Awtoritajiet tal-Knisja ddeċidew li qassis jista’ jkollu t-tieni ċans f’ħajtu billi jkun jista’ jneħħi s-suttana minn fuqu.

Mhux cikkulata

Il-Knisja għandha turi aktar kunfidenza magħha nnifisha. M’għandhiex toqgħod tibża’ mid-divorzju daqs li kieku se tkun xi ċikkulata li malli tixtieqha taqbad u te­ħodha.

Il-Knisja qiegħda tippro­ġetta d-divorzju daqs li kie­ku kienet dik il-mazza li tfarrak iż-żwiġijiet. Ir-realtà hi li ż-żwiġijiet qegħdin jitfarrku mingħajr m’għandna d-divorzju. Sew jekk ikun b’an­nullament, jew inkella b’sepa­razzjoni, iż-żwieġ ikun sfax­xa. Għalhekk id-divorzju ma jista’ jitqies bl-ebda mod agħar minn dawn it-tnejn li semmejna.

Għalkemm naqbel mad-di­vorzju, ma jfissirx li jien favur divorzji ‘no-fault’ fejn il-parti li tagħżel li tiddivorzja tkun tista’ tagħmel dan mingħajr ma tippreżenta raġuni valida quddiem il-qorti. Dan it-tip ta’ divorzju huwa komuni f’ħafna mill-Istati tal-Istati Uniti. Mill-banda l-oħra ma jkunx għaqli li min ikun irid jiddivorzja jkollu jaqla’ fwiedu biex jagħmel dan. Għandna niftakru li min ikun qed isofri krudeltà, abbandun jew adulterju (fost raġunijiet oħrajn) għandu jin­għata d-divorzju kif mis­tħoqq mingħajr dewmien żejjed min-naħa tal-Qorti.

Mhix is-soluzzjoni

Li taqbel mad-divorzju ma jfissirx li tkun tħares lejh bħala s-soluzzjoni għall-prob­lemi fiż-żwiġijiet u barra minn­hom. Iżda ċertament jaf iservi ta’ għodda biex inneħħu ħafna anomaliji li diġà jeżistu.

Bħal dik li Malta tip­permetti divorzju li jġibu minn barra dawk li għandom bwiet eħxen minn ta’ ħaddieħor, filwaqt li Malti li flus x’iroxx m’għandux, dan ma jistax jagħmlu f’pajjiżna stess. Bħall-anomalija li għan­dna koppji poġġuti sempli­ċiment għall-fatt li ma jis­tgħux jiżżewġu mill-ġdid wara li fallielhom l-ewwel żwieġ.

Naħseb li kulħadd jixtieq li l-familji tagħna jkunu ħienja u mingħajr xkiel ta’ xejn. Iżda mill-banda l-oħra kulħadd jaf li bejn dak li nixtiequ u dak li qed iseħħ madwarna hemm differenzi kbar. Ċert li l-ebda koppja li tkun għaddejja tajjeb qatt ma tagħżel li tinfired għalxejn b’xejn. Ma jagħmilx sens li d-divorzju jkun deċiż permezz ta’ referendum f’pajjiż­na. Dan għandu jkun dritt ċi­vili bażiku li l-Parlament jivvota favuru biex tassew nuru l-kredenzjali ta’ pajjiż li jemmen fil-libertà tal-individwu.

chriscut@onvol.net

Pubblikat f'L-Orizzont ta' nhar l-Erbgha 20 ta' Ottubru, 2010
http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=67063

Sunday, October 17, 2010

Id-Divorzju waqt l-Omelija


MA JIEN se ngħid xejn ġdid. Se nipprova nikkonvinċi lili nnifsi li ngħix iktar qrib tal-Belt Valletta, milli tal-Belt Kapitali Iranjana, Tehran. Dak li l-Vigarju Ġudizzjali Mons Arthur Said Pullicino (ASP) qal lill-Imħallfin u lill-Amministraturi tal-Ġustizzja waqt quddiesa li mmarkat il-bidu tas-Sena Forensi ma niżilli xejn tajjeb. Wera biċ-ċar kif esponenti tal-Knisja għadhom jaħsbu li l-Knisja għandu jkollha ħakma sħiħa mhux biss fuq il-kuxjenza tal-individwu, iżda anke fuq dik tal-istituzzjonijiet ta’ pajjiżna, bħalma huma l-Qrati tal-Ġustizzja.

Mons ASP jgħid li f’soċjetà li għadha tħaddan il-valuri nsara l-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha tqis il-liġi t’Alla bħala l-pedament tagħha. Isostni li “Din il-liġi hija miktuba fil-qalb ta’ kull bniedem u hija meħtieġa biex tinżamm l-ordni u l-paċi.” Hawnhekk tajjeb niftakru kemm gwerer u mwiet saru f’isem Alla u l-liġi tiegħu. Il-Monsinjur ASP jgħid ukoll li “Jekk nanalizzaw is-sitwaz-zjoni f’pajjiżna naraw li kull ma jmur qegħdin niddakkru minn dak li qed jiġri f’pajjiżi oħra, prinċipalment fl-Ewropa, fejn is-sitwazzjoni tal-ammi-nistrazzjoni tal-ġustizzja qiegħda ssib ruhħa f’pożizzjoni li jkollha tikser il-liġi ta’ Alla minħabba li l-pajjiż, bil-liġijiet tiegħu, qed jivvijola l-bażi fundamentali tal-Liġi Divina Naturali permezz tal-applikazzjonijiet tal-liġijiet tad-divorzju, tal-abort, ta’ żwiġijiet ta’ persuni tal-istess sess, tal-ewtanasja, eċċ. Dan qed isir f’isem it-tolleranza u l-hekk imsejħa drittijiet fundamentali”.

Meta jerġa’ jirreferi għad-divorzju, Mons ASP jasal biex jgħid li “Hija (il-Knisja) biss għandha tgħallem li min jikkopera b’xi mod għall-introduzzjoni tiegħu fil-liġijiet tal-pajjiż, minn japplika liġi tad-divorzju u min jirrikorri għalih, sakemm ma jkunx il-parti innoċenti, ikun qed jikser il-liġi ta’ Alla u għalhekk ikun qed jidneb b’mod gravi”.

Dan huwa li jwassalni biex nemmen li meta esponenti tal-Knisja ma jkollhomx karta oħra x’jilagħbu biex jirreżistu bidla partikolari, dawn jibdew ibeżżgħu bid-dnub. L-istess dnub li nafu li lanqas individwi li jifformaw parti mill-kleru ma beżgħu minnu meta wettqu atti pedofili u ta’ moħqrija fuq tfal innoċenti. L-istess karta tad-dnub li rajniha tintlagħab fis-snin sittin permezz tal-Interdett fuq min kien qed jippriedka favur soċjetà fejn il-poteri tal-istat ikunu mifruda minn dawk tal-Knisja. L-istess karta tad-dnub li provat iċċaħħad lill-Maltin milli jaqraw il-ġurnali li jridu, jisimgħu il-kelliema li jridu jisimgħu u jkunu ħielsa li jaħsbu.

Huwa għalhekk li Mons ASP għandu jifhem li meta l-Imħallfin u l-Maġistrati jkunu qegħdin jaqdu dmirijiethom fil-Qrati tal-Ġustizzja dawn ikunu qegħdin jissalvag-wardjaw il-liġijiet tal-istat Malti u mhux il-liġi ta’ Alla jew xi liġi divina naturali. Malta Ewropea tal-2010 hija Repubblika Demokratika u mhux Gżira Teokratika. Mons ASP għandu kull dritt jippriedka dwar l-importanza tal-liġi t’Alla, iżda m’għandu qatt jaħseb li dan jista’ jsir fin-nuqqas ta’ tolleranza lejn dawk li jġibu d-divorzju minn barra l-pajjiż u dawk li ’l quddiem għad ikollhom id-dritt iġibuh minn pajjiżna permezz tal-Qorti Maltija.

Mons ASP ma kkwota l-ebda studju soċjali meta għamel id-dikjarazzjoni goffa li “Waqt li tibqa’ kostanti fil-proklamazzjoni ta’ dan it-tagħlim u dawn il-prinċipiji, kull ma għandha tagħmel il-Knisja hija li turi d-diżastru soċjali li d-divorżju jġib mie-għu fil-pajjiż, bħalma ġara f’kull pajjiż fejn din il-liġi ilha li ġiet introdotta”. Skont il-Vigarju Ġudizzjali d-dinja kollha għaddejja minn diżastru soċjali barra Malta u l-Filippini, l-uniċi żewġ pajjiżi fejn id-divorzju għadu ma daħalx. Jidher biċ-ċar li Mons ASP kien qed jibbaża kliemu fuq impressjonijiet li għandu jew li ried jgħaddi lil ħaddieħor, u mhux fuq l-evidenza.

F’pajjiżna ma nħossx li hawn diżastru soċjali. Li naf fiċ-ċert huwa li skont il-Lifestyle Survey maħruġ mill-NSO fl-2007 f’Malta għandna 10,596 persuna li annullat iż-żwieġ, isseparat jew iddivorzjat. Li naf hu li għandna 6,073 persuna poġġuti f’pajjiżna. Minn dawn il-persuni kollha, żgur li nsibu ħafna li ma jridux jibdlu l-istatus tagħhom, iżda s-soċjetà tagħna m’għandhiex tibqa’ ċċaħħad lil dawk li jemmnu fiż-żwieġ milli jsibu l-okkażjoni li jerġgħu jiżżewġu permezz tad-dritt li jiddivorzjaw. Għalhekk li tkun favur id-divorzju, awtomatikament ifisser ukoll li tkun favur iż-żwieġ. 

Ippubblikat f'It-Torca tal-Hadd 17 ta' Ottubru, 2010

Wednesday, October 13, 2010

Vincent Esposito deserves national award


The executive committee of the GWU Youths was very touched while attending the ceremony held in honour of Vincent Esposito’s career as a trade unionist. Mr Esposito was one of the General Workers’ Union’s pioneers.

Though 85 years old, he had the energy to deliver a great speech. He emphasised the importance of unity among workers and argued (rightly so) that this can reap fruit for the workers. At the same occasion, secretary general Tony Zarb told the audience the state should honour Mr Esposito because his involvement in trade unionism was not only beneficial to workers but also for the common good of the country.

GWU Youths think such proposal should not go unnoticed. Hence, firstly we would like to show our gratitude to Mr Esposito for all the sacrifices and hardships he did and experienced in order to be an effective trade unionist. And, secondly, we would like the President to consider Mr Esposito as a prospective member of the Order of Merit.

People like “Ċensu” are an inspiration for all those who believe in social justice and economic democracy.

[Letter to the Editor Published on The Times of Malta on Wednesday 13th October, 2010]

Is-solidarjeta' taghmilna sinjuri


F’din is-sena li l-Unjoni Ewropea ddedikat ghall-Faqar u l-Eskluzjoni Socjali, gie misjub li fis-sena 2007 Malta kellha 14.7% tal-popolazzjoni tghix fuq l-ghatba tal-faqar. Dan il-persentagg ifisser 57,000 persuna li qed jghixu realtajiet differenti u jithabtu biex ma jhallux il-faqar jirbahhom.

Nies li qabel kienu jqisu rwiehhom bhala parti mill-klassi tan-nofs raw il-kundizzjonijiet tax-xoghol taghhom imorru lura, jew inkella tilfu l-impjieg tajjeb li kellhom qabel biex issa spiccaw sabu xoghol li jaghtihom inqas kundizzjonijiet tajbin u inqas paga. Dan qed iwassal biex il-faqar ikompli jinfirex fost dawk li ghandhom ix-xoghol, ghall-kuntrarju ta’ dak li kien jigi nnutat qabel, cjoe’ li l-faqar ikun marbut ma’ nies li m’ghandhomx xoghol.

Solidarjeta’

L-Isqof ghal Ghawdex Mario Grech ma setghax isib kliem ahjar fl-Ittra Pastorali tieghu intitolata “Socjeta’ fejn tghammar is-Solidarjeta’” ippubblikata fit-tieni Hadd tax-xahar li ghadda. L-Isqof Ghawdxi qal li “Waħda mill-kawżi ta’ dan il-faqar kollu hija l-individwaliżmu li ħolqot il-kultura kapitalista”. Din il-kultura kapitalista qed tissarraf f’politika li tfaqqar in-nies u tbieghdna mill-principju li mas-sinjur ghandu jgawdi dak li ghandu l-inqas. Flejjes kbar jinstabu fil-pront biex ikunu salvati l-banek jew inkella il-munita Ewro. L-istess hegga ma tintweriex meta jkun propost li toghla l-paga minima u biex jimtlew toqob fil-ligi li jippermettu lis-sidien icahhdu lill-haddiema taghhom minn drittijiet li ghal haddiema ohrajn huma bazici.

Income Tax

Bhala cittadini Ewropej ghandna nqisu d-diskors favur it-tnaqqis tal-Income Tax bhala diskors tat-twerwir. Irridu naraw li ma nharsux sal-ponta ta’ mnehirna, u niftakru li jekk se nhallu lil min inaqqsilna l-income tax irridu wkoll inhallu lill-istess nies inaqqsulna servizzi bhas-sahha b’xejn ghall-familjari taghna, edukazzjoni b’xejn ghal uliedna, u beneficcji socjali meta ahna jigrilna xi haga fuq il-post tax-xoghol.

Nifthu ghajnejna berah, ghax mhux kull ma jleqq hu deheb. Ahjar naghmlu sagrificcju personali u naraw li nibqghu inhallsu l-kontribuzzjoni taghna minn din il-paga li ggebbidha kemm iggebidha qatt ma tasal fejn tixtieq biha, milli jigi zmien fejn il-politici ta’ pajjizna jghidulna “Issa li naqqastlek it-taxxa fuq id-dhul se jkolli nnehhilek hafna mis-servizzi socjali”. Kburin mill-Welfare State, u ghandna naraw li t-tibdiliet li naghmlu jkunu biex nsahhuha u mhux biex ingarrfuha.

Certament li l-Gvern mhux qed jghaddi messaggi tajbin meta jaghti offerti specjali lil min ikun ghadu ma fediex l-income tax tieghu. Ahna li l-income tax tinqatghalna ma’ kull paga li nircievu certament li qatt m’ahna se nibbenefikaw minn offerti specjali bhal dawn. Huma negozji kbar li hafna drabi jgawdu sew minn dawn l-offerti ta’ Tonio.

L-irwol tal-Gvern

Sfida kbira li ghandna quddiemna hija zgur dik li nippressaw il-Gvern u noffru l-proposti taghna sabiex f’oqsma importanti bhas-Sahha u l-Edukazzjoni l-Gvern jara li s-servizzi li huma offuti mit-taxxi taghna jkunu tal-aqwa livell. Fil-qasam tas-sahha ghandna sitwazzjoni fejn bnejna sptar gdid u zidna mall-problemi l-qodma. Fl-Edukazzjoni huma hafna z-zghazagh Maltin li qed johorgu mis-Sekondarja minghajr lanqas ikollhom hiliet bazici tal-kitba, tal-matematika jew hiliet vokazzjonali.

Ma nkunu qed nippretendu xejn zejjed meta nezigu li l-Gvern itejjeb il-politika tieghu f’oqsma vitali bhas-Sahha, l-Edukazzjoni u x-Xoghol biex jinqered il-faqar. Minn sondagg li ghamlet il-Eurobarometer is-sena l-ohra, 89% tal-Ewropej intervistati qalu li jehtieg li tittiehed azzjoni urgenti mill-Gvern tal-pajjiz biex il-faqar ikun imnaqqas.

Il-loghba tal-bibien

Certament li hemm faqar li wiehed igibu b’idu, bhal nghidu ahna bl-abbuz tad-drogi u l-loghob tal-azzard. Hemm faqar iehor li jista’ jkun ikkawzat minhabba cirkostanzi li ma setghux jippermettu lill-individwu jaghmel mod iehor bhal fil-kaz tas-self tal-flus bl-uzura. Huma x’inhuma l-fatturi, certament li m’ghandna qatt naghlqu ghajnejna quddiem ebda cirkostanza jew inhossuna aqwa minn haddiehor ghaliex m’ahniex ingarrbu l-istess tip ta’ faqar. Niftakru li l-bieb li naghlqu lil haddiehor illum, jista’ jkun l-istess bieb li nkunu nixtiequh miftuh l-ghada.

P.S. Dan l-artiklu niddedikah lil Wayne Vella, zaghzugh ta’ 25 sena mill-Mgarr li tilef hajtu fuq il-post tax-xoghol fis-17 t’Awwissu li ghadda. Il-kondoljanzi lill-familja tieghu, u lill-shabu f’dan il-mument ta’ niket.

Ippubblikat fil-Gurnal L-Orizzont ta' nhar l-Erbgha l-1 ta' Settembru, 2010.

Friday, July 30, 2010

Parkegg fil-Mater Dei


Dawk li jaħdmu fl-Is­ptar Mater Dei u għandhom paga ta’ Skala 12 jew aħjar jidħlu jipparkjaw b’xejn fil-parkeġġ al­lokat għalihom. Ħafna minn dawn huma l-infermieri, it-tobba, u dawk li jaħdmu fil-laboratorji u fl-amministrazzjoni tal-isptar. Min għandu paga inqas minn dawn li sem­mejt, ilu sa mill-ftuħ tal-isptar iħallas kull darba li jid­ħol għax-xogħol filgħodu biex ikun jista’ jipparkja f’dik li hi meqjusa “Area C” u fejn se jkun qed jinbena l-isptar għall-kura tal-kanċer. Issa li dik il-biċċa art ġiet żgumbrata biex ikun jista’ jin­bena dan l-isptar, in-Nursing Aides bdiet tinqatgħalhom €0.47 ċenteżmu mill-paga kull darba li jużaw is-servizzi ta’ parti mill-parkeġġ li ġie allokat lilhom bis-saħ­ħa tal-GWU.

Ma nsib l-ebda loġika f’din il-ħaġa. Min għandu l-iżjed paga ma jħallasx għall-par­keġġ u min għandu inqas iħal­las. Ma tagħmilx sens, u mhix ġusta. Naf li t-taqsima Gvern u Entitajiet Pubbliċi qiegħ­da tagħmel l-almu tagħ­ha biex ma jibqax ikun hemm diskriminazzjoni bejn il-ħaddiema, f’dan is-sens. Ċertament li n-Nursing Aides għand­hom jingħataw id-dritt li jipparkjaw b’xejn kull darba li jidħlu għax-xogħol. Din il-problema nħol­qot għax min ippjana l-isptar ma ħasibx għal postijiet ta’ parkeġġ biż­żej­jed biex jakkomoda lill-ħad­diema, lill-paz­jenti u lil qrabathom.

Il-Gvern jagħmel tajjeb jekk jilqa’ l-proposta li għamel l-Uf­fiċċju Nazzjonali tal-Awditjar f’Mejju tal-2009, meta f’inkjes­ta li għamel dwar id-Direct Or­ders u l-Out-Sourcing li seħ­ħew fil-Mater Dei, dan l-uf­fiċċ­ju fost oħrajn ippropona li l-par­­keġġ tal-Isptar Mater Dei ikun am­ministrat direttament minn impjegati tal-Gvern, kemm rigward l-operat tiegħu u anke l-ġbir tal-qligħ li jsir minnu.

B’hekk ikun qed jiffranka ħafna spejjeż li l-Gvern qed iħallas lill-privat, joħloq klima aqwa għal kundizzjonijiet tax-xogħol ta’ dawk li jope­rawh u jagħti lill-Gvern saħ­ħa diretta biex jindirizza prob­lemi li jinħolqu minn żmien għal żmien.


Muturi

Bħala sewwieq ta’ mutur naf kemm fit-triq jeżisti nuq­qas kbir ta’ rispett għal min isuq il-muturi. Kultant bil-kemm ma nibdiex naħseb li hawn bosta sewwieqa tal-ka­rozzi jieħdu pjaċir joħolqu l-os­takli għal dawk li jsuqu l-mu­turi. Għalkemm l-irqajja’ ta’ diżil fit-toroq naqsu fejn qa­bel, xorta għadhom ikunu spissi l-aċċidenti kkawżati lis-sewwieqa tal-muturi minħabba f’hekk.

Il-ħofor fit-toroq u n-nuq­qas ta’ kwalità tat-tarmak aktar jagħmluha faċli għas-sewwieqa biex jitilfu l-kon­troll tal-mutur tagħhom.

Fir-rapport ta’ it-Torca ta’ nhar il-Ħadd, 25 ta’ Lulju, 2010, intitolat “L-UE timbotta dak li injorat l-ADT” ħareġ biċ-ċar kif Transport Malta mhix qiegħda tagħti l-attenzjoni meħtieġa lejn is-sigurtà fit-toroq tagħna, hekk kif mill-UE kollha kienet Malta u r-Rumanija biss li żie­det l-aċċidenti fatali tat-traffiku bejn l-2008 u l-2009.

Safejn naf jien, fl-Isptar Ma­ter Dei, l-unika żona li nżam­met riservata għall-mu­turi hi bankina wiesgħa bis­wit il-parkeġġ tad-Dipartiment tal-Out-Patients. Naħ­seb li tkun idea ferm tajba jekk issir tinda għall-muturi.

Kemm il-ħaddiema tal-isptar u anke dawk li jżuru l-Out-Patients jew inkella lil qrabathom, jieħdu pjaċir li jekk imorru bil-mutur sal-isptar, dan ma jinteliex bin-nida tal-lejl jew inkella ma jsirx jik­wi bix-xemx sakemm ter­ġa’ tiġi biex tirkbu.

Jekk hu minnu li rridu ninċentivaw aktar vetturi żgħar fit-toroq tagħna għandna naraw li jkollna l-infrastruttura adeg­wata u li t-toroq tagħna jkunu aktar siguri.

[Dan l-artiklu kien pubblikat f' L-Orizzont nhar l-Erbgha 28 ta' Lulju,2010]

Saturday, July 17, 2010

Speaker again calls for updated House voting procedure


The Speaker has again urged both sides to agree on an updated procedure for voting in Parliament in order to remove the doubts raised during the vote on the power station extension on May 6.

Michael Frendo said his appeals so far had not yielded any results.

The Chair felt it was imperative that an electronic voting system was introduced in the House, as was the case in many Parliaments abroad.

Until that happened, it was “imperative, important and urgent” for the two sides to agree on a procedure for clarifications when a vote was in doubt, and how to regulate a situation when a member made a genuine mistake while voting.

In the absence of an electronic voting system, the two sides also needed to agree on the best system to be adopted when MPs were asked to declare their votes.

Dr Frendo made his comments in a ruling following a request by Labour MP Justyne Caruana.

During the power station debate, Minister Tonio Borg said that Dr Caruana had been heard voting against the opposition motion. Dr Caruana strenuously denied the claim and requested the Chair to explain why the Clerk had not asked her to clarify her vote, if there was any doubt.

The Speaker confirmed that the Clerk had not paused after calling Dr Caruana and had not requested a confirmation of the vote because at that stage, the Clerk had not understood Dr Caruana to have voted against the motion.

Dr Frendo said the Chair was seriously concerned about the voting procedure adopted to date because it had not been able to conclude from the recordings how Dr Caruana and other MPs had voted, hence the need for a new system.

In another ruling, Dr Frendo said that there was no breach of privilege in the complaint raised by Government Whip David Agius against newspapers l-orizzont and illum and against correspondent Christopher Cutajar.

Similarly, Dr Frendo did not find that a letter to the editor published in May in In-Nazzjon constituted a breach of privilege. The complaint was raised by Opposition Whip Joe Mizzi against the editor of the newspaper

He found for Parliamentary Secretary Jason Azzopardi on a breach-of-privilege complaint raised last May against two Labour media – One TV and maltastar.com.

The Speaker said he would be referring the issue to the Standing Committee on Privileges, adding that he augured that an amicable solution between the two parties would be found.

[Published in The Times of Malta - Thursday, 15th July, 2010]

Sunday, July 11, 2010

Ix-Xoghol Prekarju


F’pajjizna nistghu nghidu li s-suq tax-xoghol huwa maqsum fi tlieta. Ghandna settur pubbliku li jokkupa mas-27% tas-suq tax-xoghol Malti, filwaqt li s-settur privat jokkupa it-73% li jifdal. Fis-settur pubbliku hafna mill-haddiema huma f’union. Filwaqt li fis-settur privat ghandna sitwazzjoni fejn nistghu nghidu li nofs il-haddiema jinsabu f’union u n-nofs l-iehor m’humiex (Baldacchino, 2009).

Shubiji fl-unions

Is-shubiji fil-unions Maltin bejn l-2003 u l-2008 naqsu bi 2%. Meta nqabblu pajjizna ma’ pajjizi EwroMediterranji ohra nindunaw kif fil-Grecja kien hemm zieda ta’ 6%, f’Cipru zdiedu b’5.7% u l-Italja rat zieda ta’ 4.3%. Ghalkemm kien hemm pajjizi ohra fl-Unjoni Ewropea li sofrew tnaqqis kbir bhalma gara lil Litwani u l-iSlovakki li garrbu tnaqqis ta’ 34.1% kull wiehed, xorta l-Ufficjali tal-unions iridu jahsbu bis-serjeta’ kif f’Malta ma naslux f’sitwazzjoni fejn il-haddiema li jaghzlu li ma jissihbux f’union jew inkella jkunu mcahhda milli jissiehbu f’union, jizdiedu.

Prekarjeta’

Jekk hemm tip ta’ xoghol li jehtieg li niqfulu bil-mezzi kollha possibli, certament li huwa x-xoghol prekarju. Ix-xoghol prekarju insibuh f’impjiegi li m’humiex imhallsa tajjeb, u li ma jaghtux sigurta’, stabilita’ u protezzjoni lil min ikun qed jesperjenzah. Il-globalizzazzjoni, flimkien mat-tnaqqis tal-impjiegi fis-settur tal-manifattura u z-zieda fl-impjiegi fil-qasam tas-servizzi, holqu ekonomija li titlob iktar flessibilita’ mill-haddiema. Bl-iskuza ta’ din il-flessibilita’ iktar haddiema qed jaraw il-kundizzjonijiet tax-xoghol taghhom jiddghajfu, u l-kwalita’ ta’ hajjithom issir inqas tajba.

F’pajjizna ghandna zewg general unions li jilqghu fosthom kwalunkwe’ tip ta’ haddiema. Haga tal-iskantament hi kif hija biss il-GWU li qed taghmel emfasi shiha fuq il-konsegwenzi hziena li x-xoghol prekarju jgib mieghu kemm ghall-haddiema u anke ghall-familji taghhom. Il-GWU qed taghmel dan b’mod kontinwu f’pajjizna bhal per ezempju fil-harsien tad-dinjita’ ta’ persuni immigranti, u anke f’fora internazzjonali bhalma sar ricentament mis-Segretarju Generali Tony Zarb waqt Konferenza tal-Ghaqda Dinjija tax-Xoghol (ILO).

Il-valur tax-xoghol

F’sondagg li sar mill-Eurobarometer, dwar il-Faqar u l-Eskluzjoni Socjali (2009) 56% ta’ dawk intervistati qalu li l-ikbar fattur li jikkontribwixxi għall-faqar huwa l-qgħad, filwaqt li 29% qalu li huwa x-xogħol prekarju l-ikbar fattur li jikkontribwixxi ghall-faqar. Dan juri kif ic-cittadin Ewropew jaghmel rabta shiha bejn il-qaghda tal-impjieg tal-individwu u c-cans tieghu li jkun meqjus bhala fqir.

Fi stqarrija mahruga mill-European Trade Union Confederation (ETUC) f’April li ghadda, is-Segretarju Generali John Monks stqarr li “x-xoghol prekarju qed jinfirex f’oqsma tas-socjeta’ fejn dan il-fenomenu sa issa kien ghadu ma wasalx”, huwa qal ukoll li x-xoghol prekarju jimmina “lin-nies, lis-socjeta’ u lid-demokrazija.” u li ‘l quddiem ix-xoghol prekarju se jkun qed iwassal biex il-faqar ikompli jinfirex u jservi biex l-Ewropa tmur lura. Monks jitfa’ dawl fuq demokrazija li ftit ghadna naghtuha importanza, id-demokrazija ekonomika. Bosta esponenti tal-importaturi, industrijalisti u negozji mdaqqsa jaqblilhom hafna li d-demokrazija ma tinfiltrax fil-postijiet tax-xoghol.

Jidher bic-car li l-Gvern Malti m’huwiex qieghed jaghti kaz il-konsegwenzi hziena li x-xoghol prekarju jgib mieghu. Gja’ qed jaghti kuntratti lil kumpaniji li jhaddmu b’kundizzjonijiet hziena tax-xoghol. Jekk niehdu bhala ezempju l-mod kif qed jithaddmu l-careworkers gewwa l-iSptar Mater Dei, nindunaw kif il-Gvern qed jikkontribwixxi biex ix-xoghol prekarju jkompli jinfirex anke fis-settur pubbliku.

Bla dubju il-htija taz-zieda fix-xoghlijiet prekarji hija l-istess politika neo-liberali li wasslet lid-dinja tesperjenza recessjoni ekonomika globali li ghadna qed insofru minnha sal-lum. Din hija politika li taghti lok lil min ihaddem sabiex jimpjega n-nies f’impjiegi part-time iktar milli full-time. Dan jixhduh il-figuri tal-Ufficcju Nazzjonali tal-iStatistika li wrew kif bejn l-2008 u l-2009 kien hemm tnaqqis ta’ 677 impjieg full-time u zieda ta’ 2,357 impjieg part-time .. Qed ikollna wkoll kazi fejn impjegati jkunu registrati bhala self-employed b’mod ingust, u anke jcahhduhom minn beneficcji li wiehed soltu jkollu bhal sick-leave u c-cans li tiehu l-ammont ta’ vacation leave li jixraqlek u tibbenefika minnu minghajr restrizzjonijiet zejda.

Il-biza’ li jissiehbu

Nies li qed jesperjenzaw ix-xoghol prekarju jinzammu mbezza’ milli jissiehbu f’union. Hafna drabi jkunu bezghana li jekk jaqbzu ghal drittijiethom jitkeccew mix-xoghol. Din il-biza’ tkun doppja ghal tali haddiema ghaliex wisq probabbli jkun ferm difficli ghalihom li jirnexxilhom isibu xoghol iehor minhabba nuqqas ta’ kwalifiki u/jew hiliet. B’hekk il-kultura ta’ “Haddem u kecci” (Hire and fire), isservi ta’ theddida kbira ghal dawn il-haddiema.

Min ihaddem f’dawn l-oqsma jaqbillu jzomm din l-atmosfera tax-xabla mdendla. Dan ghaliex kull fejn ikun hemm l-unions, hafna drabi isiru ftehim kollettiv minn zmien ghal zmien bil-ghan li jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xoghol tal-haddiema kollha. Meta l-haddiema ma jassoccjawx ruhhom f’ghaqdiet li jkollhom ghanijiet komuni, dawn jibqghu mifrudin u minghajr sahha ta’ xejn quddiem min ihaddimhom. Ta’ min wiehed jirrealizza li dawn ir-realtajiet huma tal-misthija, meta tqis li id-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet Umani (1948) tghid car u tond li “Kullhadd ghandu d-dritt li jifforma u jinghaqad ma’ trejdjunjins ghall-protezzjoni tal-interessi tieghu”.

Proposti Konkreti

Meta kien qed jaghmel diskors fl-International Labour Office (03.10.2008), Marcello Malentacchi, li allura kien Segretarju Generali tal-International Metalworkers’ Federation propona erba’ ghanijiet li wiehed ghandu jpoggi quddiemu biex jitrazzan ix-xoghol prekarju. Dawn huma:
1. Titwaqqaf l-espansjoni massiva tax-xogħol prekarju.
2. Il-kundizzjonijiet u l-pagi ta’ dawk li għandhom xogħol prekarju ikunu l-istess bħal tal-ħaddiema b’xogħol regolari.
3. Il-ħaddiema jkunu mħaddma direttament u mhux ikunu mikrija minn min qed iħaddimhom.
4. L-impjiegi definiti ikunu restritti għal każi fejn il-ħtieġa hija leġittima.

Barra minn hekk nemmen li mizura konkreta biex jitrazzan ix-xoghol prekarju tista’ tkun dik li toghla l-paga minima nazzjonali. Minn studju li ghamlet il-Caritas hareg bic-car li b’paga minima ta’ 152 ewro persuna ma tistax tghaddi. Il-Caritas uriet kif basket ta’ affarijiet bazici ghal familja medja Maltija jiswa’ 313-il ewro. Ilkoll nafu kemm il-kontijiet tad-dawl u l-ilma huma fost l-oghla fl-Ewropa, li l-prezzijiet tal-medicini huma barra minn kull proporzjon, li l-prezz tal-ikel donnu ma jridx jieqaf jitla’ ‘l fuq u l-beneficcji socjali li nhallsu ghalihom mhux qed nibbenefikaw minnhom kull meta jkollna bzonnhom.

Il-President tal-Kamra tal-Kummerc Helga Ellul harget titkellem kontra l-proposta li toghla l-paga minima. Dan kollu qalet li harget tghidu f’gieh il-kompetittivita’. Li naf zgur huwa li fil-kompetizzjoni ta’ hafna familji biex jipprovaw jeghlbu l-gholi tal-hajja jew qed johorgu ta’ telliefa jew qed ikollhom bzonn jahdmu ferm iktar minn erbghin siegha fil-gimgha biex ikampaw. Ellul, konvenjentament taghzel li tifred il-kwestjonijiet socjali minn dawk ekonomici. Argumenti bhal dawn huma l-boghod mir-realta’. Jiena cert li jekk genitur ikollu iktar paga, dan ikun jista’ jaghti edukazzjoni ahjar lil uliedu. Nahseb li Ellul taqbel mieghi bi tfal iktar edukati, jkollna ekonomija iktar kompetittiva.

Certament li hemm ukoll il-htiega li tigi aggornata l-Employment Industrial Relations Act sabiex taghti mill-inqas spazju ghall-holqien ta’ xogholijiet prekarji li ghalkemm huma ta’ gid ghal min irid jaghmel il-qligh malajr, zgur li ma joffrux hajja trankwilla u ta’ kwalita’ lil min ikun qed jesperjenzah.

Widnejn l-Ewropa

Il-Burokrati ta’ Brussell, immexxija mill-hbieb tal-Partit Nazzjonalista, ghandhom ras taz-zonqor u akkost ta’ kollox iridu jsalvaw ekonomija neo-liberali li gja’ dahhlitna fi sqaqien mill-ikbar. Ma jridux jaghtu widen ghal politika li taghti kaz lill-hafna, u jridu jkomplu jharsu l-interessi tal-ftit.

Is-soluzzjonijiet ghal dawn il-krizijiet ekonomici gew miktuba fuq il-hajt mill-ETUC, permezz tad-Dikjarazzjoni ta’ Parigi (Mejju, 2009). Fost affarijiet ohra din id-dikjarazzjoni tipproponi:
• Iktar impjiegi u mpjiegi ahjar permezz ta’ pjan ta’ rkupru ekonomiku Ewropew.
• sistema tal-welfare iktar f’sahhitha sabiex tkun provduta iktar sigurta’ u ugwaljanza, u biex tkun evitata l-eskluzjoni socjali
• Drittijiet aqwa ghall-haddiema u t-tmiem tad-dominanza ta’ principji tas-suq li jkabbru x-xoghol prekarju.
• Hlas ahjar ghall-haddiema, permezz ta’ negozjati kollettivi.
• Solidarjeta’ Ewropeja kontra l-eccessi tal-kapitalizmu.

Certament li biex politika bhal din tirnexxi jinhtieg naraw il-partecipazzjoni tal-haddiema fuq livell politiku, u socjali tikber dejjem aktar, ghax kif jghidu “Hadd ma jahsillek wiccek, biex tkun ahjar minnu.”

[Artiklu ppubblikat f'It-Torca tal-Hadd 11 ta' Lulju, 2010]

Thursday, July 8, 2010

Tliet punti lill-Knisja


Il-Knisja Kattolika li hi maghmula minn bnedmin li jizbaljaw daqs haddiehor taghmel sewwa jekk ma tidholx f’nases li ma jixirqilhiex tidhol fihom. Il-Knisja taghmel hafna gid, izda meta taghmel id-deni ghandha tara li tirrikonoxxih u taghti gustizzja mill-iktar fis lil dawk li tkun ikkawzatilhom il-hsara.

DJ-at-heart

Fid-dokument intitolat “Nirrestawraw il-Festi flimkien” mahrug mill-Arcidjocesi ta’ Malta f’Ottubru 2009, l-Arcisqof Cremona rringrazzja lil dawk “li qed jaghmlu sforzi biex il-Festi taghna jkunu ‘totalment Insara’”. Fl-istess waqt il-Knisja lesta tuza d-dekorazzjonijiet taghha ghall-kuncerti muzikali li zgur m’humiex celebrazzjonijiet religjuzi.

Il-gimgha li ghaddiet il-Knisja tal-Furjana ippartecipat fil-kuncert muzikali tal-Isle of MTV. Il-faccata tal-Knisja ddedikata lil San Publiju kienet mixghula kollha, filwaqt li l-koppla nxtelghet mill-erba’ nahat sabiex tkun parti mill-ispettaklu tal-Isle of MTV. L-Arcisqof jikteb car u tond li “Il-Festa rriduha tkun dejjem vera celebrazzjoni religjuza Maltija li taghti glorja ‘l Alla u li jkunu jistghu jattendu ghaliha u jgawduha familji bl-ulied.”

Fil-fehma tieghi, bhalma l-Knisja tesigi li n-nies jaghmlu mill-Festi fl-irhula u l-ibliet taghna celebrazzjoni religjuza, hekk ukoll nifhem li dekorazzjonijiet li huma intenzjonati ghal celebrazzjonijiet religjuzi ma jintuzawx f’avvenimenti li m’ghandhom l-ebda element religjuz. Ghalhekk ma nistax nifhem ghaliex il-Knisja tal-Furjana giet mixghula waqt dan il-kuncert.

Jista’ jkun li l-Parrocca tal-Furjana giet imhallsa somma tajba biex tixghel il-faccata u l-koppla taghha waqt dan il-kuncert? Jista’ jkun li l-Knisja lesta twarrab principji li ssemmi bl-iswed fuq l-abjad, biex ma titlifx introjtu importanti? Jista’ jkun li ghal Knisja id-diski tad-DJ-at-heart David Guetta ghandhom xi element religjuz li jien ghadni ma ntbahtx bih?

No Response

Gustizzja li ddum ma tasal, hija gustizzja mcahhda. Jidher bic-car li l-vittmi tal-abbuzi minn membri tal-kleru gewwa l-Istitut ta’ San Guzepp f’Santa Venera mhux qed tinghatalhom il-gustizzja misthoqqa. Lawrence Grech u Joseph Magro, tnejn mill-vittmi f’dan l-iskandlu qalu li f’seba’ snin mindu nbeda dan il-kaz qatt ma gew imsejha mir-Response Team tal-Kurja.

Jidher car li z-zmien jittawwal apposta, biex kemm jista’ jkun l-affarijiet jibirdu, u meta l-Arcisqof ikollu xi intervista bhalma kellu f’The Sunday Times of Malta tal-Hadd 27 ta’ Gunju, joqghod jinheba wara l-fatt li r-Response Team ghadu qed jinvestiga l-kaz. L-istess tattika li l-Gvern juza meta jinheba wara l-istituzzjonijiet li johloq hu stess, biex iz-zejt jinzamm milli jitla’ f’wicc l-ilma jew biex jghid li mhux minnu jiddependi.

Ma taghmilx kuragg kbir meta tiftakar li l-Papa prezenti, meta kien Kardinal, wera bic-car li hu wkoll ried li kazi bhal dawn jinzammu sigrieti mill-Knisja. F’Mejju 2001 kien baghat ittra lill-Isqfijiet Kattolici fejn fiha qalilhom sabiex jasserixxu d-dritt tal-Knisja li taghmel l-inkjesti taghha fil-maghluq, u li jzommu evidenza kunfidenzjali sa ghaxar snin wara li l-vittmi ikunu saru adulti.

Ir-ritratt ta’ Lawrence Grech imlibbes ta’ tfajla meta kien ghadu teenager huwa xhieda cara li dawn it-tfal li llum huma adulti kienu qed jitrabbew f’ambjent ta’ hsara kbira ghas-sahha mentali taghhom, u ghalhekk jixirqilhom il-gustizzja llum qabel ghada.

Qassisin mizzewga

Il-Knisja taghmel sew jekk tistaqsi lilha nnifisha jekk ghadux jaghmel sens li tezigi li l-membri tal-kleru ma jkunux mizzewga. Li l-Knisja tibqa’ thares lejn l-espressjoni sesswali tal-bniedem bhala xi haga li tikkontamina lill-membri tal-kleru fi hdanha, hija xi haga li ma taghmilx sens.

Il-President tal-Bolivja, Evo Morales, waqt laqgha li kellu mall-Papa f’Mejju li ghadda tah proposta cara fejn qallu li l-Knisja “m’ghandhiex tichad parti fundamentali min-natura tal-bniedem u ghandha tabolixxi c-celibat” fost il-qassisin.

Bhalma fil-passat il-Knisja kellha l-kuragg taghmel qabziet ‘l quddiem, bhal fil-kaz tal-Koncilju Vatikan it-Tieni, nemmen li hekk ukoll ghandha taghmel illum sabiex bl-attivitajiet taghha tinterpreta dejjem aktar il-kliem ta’ Kristu. Dan taghmlu filwaqt li ma toqghodx tuza l-energija taghha biex issalva gieh l-awtorita’ taghha li ma hija mmexxija minn hadd hlief bnedmin fallibli bhalna.

Wednesday, June 9, 2010

Sistema tas-sahha marida


Fil-qasam tas-sahha, il-Gvern mhux qieghed jaghti s-servizz li jixraq lic-cittadin. Minn ghalih illi jekk joffri servizz tajjeb u fil-hin lic-cittadin ikun qed jaghmel pjacir lil xi hadd. Jinsa’ li t-taxxa fuq id-dhul taghna tohrog ma’ kull paga li nircievu, ghall-kuntrarju ta’ dawk li t-taxxa fuq id-dhul taghhom jistghu idawruha kif jaqblilhom jew inkella jistennew sa ma tinhafrilhom.

L-isptar Mater Dei gie mpitter minn bosta esponenti tal-Gvern bhala s-soluzzjoni ghan-nuqqasijiet li kienu gja’ jezistu fil-qasam tas-sahha. Dan xejn ma kien minnu. Bosta huma dawk li gejjin mill-professjoni medika, bhal tobba u infermiera, li jaqsmu mieghi l-hsibijiet taghhom dwar l-operat tal-isptar Mater Dei. Jinhass is-sentiment li m’huwiex isir bizzejjed biex nilhqu l-ghan li c-cittadin jinghata servizz tajjeb u fil-hin.

F’certu dipartimenti tinhass htiega kbira li jinholqu iktar timijiet ta’ tobba taht konsulenti specjalizzati. Dan minhabba l-fatt li qed ikunu spissi l-kazi fejn persuni li jintbaghtu bl-ittra tat-tabib tal-familja (minhabba xi ugigh jew kumplikazzjoni fis-sahha) bl-ghan li jkunu nviztati minn tobba specjalizzati, jinghataw appuntament ghal xhur jew inkella ‘l fuq minn sena wara. Tilhaq mhux timmormra sa ma jasal l-appuntament!

Jekk jinholqu iktar timijiet ta’ tobba specjalizzati biex jipprovdu vizti gewwa l-out-patients (kura sekondarja) u jekk hemm bzonn jirreferuhom biex ikunu operati jew mizmuma ftit zmien fl-isptar (kura terzjarja), ikunu iktar il-kazi li jissolvew malajr.

Madanakollu xorta hemm il-problema li:
1. Thallew jingemghu listi ma jispiccaw qatt ta’ nies jistennew l-operazzjonijiet.
2. Hemm bzonn li x-xoghol jitqassam ahjar fl-Operating Theatres sabiex id-domanda tan-nies tintlahaq izjed.
3. L-iSptar Mater Dei ma jesghax sodod bizzejjed.
4. Il-holqien ta’ sptar Onkologiku, bhala estensjoni tal-iSptar Mater Dei ghadu biss tahziza fuq karta, u lanqas l-ewwel gebla tieghu ghadha ma tqghiedet.

Bla dubju dawn l-inefficjenzi fil-kura tas-sahha tal-istat, li ghaliha nhallsu inti u jien mit-taxxi taghna, qed joholqu ambjent iktar tajjeb biex is-settur privat tas-sahha ikompli jissoda gewwa pajjizna. Min jiflah ihallas ghaliex jaqlaghha tajjeb, jew inkella investa f’assikurazzjoni personali ghal sahhtu, jaghmel sew li jmur jinqeda mill-isptarijiet privati. Hekk jew b’hekk jikkontribwixxi ghal inqas iffullar fl-isptarijiet tal-istat. Izda min ma jiflahx ihallas, irid jew ma jridx xorta qed ikollu jispicca jmur jinqeda ghand specjalisti privati.

L-ikbar bicca f’din il-kwistjoni hi li l-istess konsulenti li jaghtu s-servizz taghhom lill-istat, jaghtu wkoll is-servizz taghhom fil-privat. M’hemmx ghalfejn nghidilkom li dan kollu jwassal biex jinholqu certi kunflitti ta’ interess. Naf konsulenti li huma ta’ kuxjenza kbira mall-klijenti taghhom, u lil dawn ninzghalhom il-kappell. Izda x’jigri meta fic-centru tal-kura tas-sahha tidhol r-reghba ghall-flus? Jista’ jkun li certi individwi jinghata iktar attenzjoni jekk ikunu marru ghall-vizta privata qabel ma jmorru ghall-kura fl-isptar tal-Gvern?

Dawn huma mistoqsijiet illi tajjeb li naghmluhom. Jinhtieg li l-affarijiet li m’ghandna ndarru qatt f’pajjizna, naghzlu li ma nhalluhom jindraw qatt. Jekk dan isir inkunu qed inkomplu nimlew il-kultura taghna bir-reghba ghall-profitti. Jekk dan isir, ahna li niddependu mill-paga ghall-ghajxien taghna, inkunu qed incedu quddiem sistema li ma tghoddx ghalina. Ma nkunux qed inzommu l-bibien miftuha sabiex il-kura tas-sahha li niehdu, nihduha fil-hin u ta’ kwalita’ gholja. L-Inglizi jghidu “Justice delayed; justice denied”, f’dan il-kaz nistghu nghidu “Healthcare delayed; healthcare denied”.

[Pubblikat f'L-Orizzont tal-lum 9 ta' Gunju, 2010]

Monday, May 31, 2010

Kwestjoni socjali u morali



Id-diskors tal-Isqof t’Ghawdex Mario Grech, waqt il-konferenza mtella’ minn Progettimpenn nhar is-Sibt, 15 ta’ Mejju, ta hafna x’wiehed jixtarr dwar il-mod kif tahsibha l-knisja dwar iz-zwieg, u dwar dawk li ma jahsbuhiex bhalha. Kien hemm diskorsi li l-Isqof Grech ghamel dwar it-temi tal-Immigranti u l-Faqar, li jien qbilt mall-principju taghhom, izda rigward it-tema taz-zwieg il-kaz huwa differenti.

L-iktar haga li qed izzomm lura lil Monsinjur Grech milli jifhem l-opinjoni ta’ min irid jara l-affarijiet tal-iStat ikunu mhaddma b’mod separat mill-affarijiet tal-Knisja hija l-kwestjoni tal-morali. L-Isqof Grech jikkritika bis-shih ir-relattivizmu morali, u bhall-Papa Benedittu XVI jara l-morali bhala par zarbun ta’ qies wiehed, li b’xi mod kulhadd ghandu jara li jdahhlu f’saqajh.

Din l-idea qatt ma nista’ naqbel maghha. Hija antikwata u b’mod zbaljat tibqa’ tghodd lill-Knisja bhala l-awtorita’ assoluta fuq il-morali tas-socjeta’. Huwa fatt li l-Knisja hija parti mill-iStat, izda l-argumentazzjoni tal-Isqof Grech qieghda tpoggi lill-iStat bhala bicca ghodda f’idejn il-Knisja. Dan ma jirriflettix il-fatti. Huwa argument li jzid in-nuqqas ta’ ftehim bejn min bhali jixtieq li jara d-dritt tad-divorzju introdott f’pajjizna u dawk li bhall-Isqof Grech jaraw il-kisba ta’ dritt bhal dan bhala theddida fuq il-morali tas-socjeta’ taghna.

Ghalhekk religjuzi bhall-Isqof Grech jaraw id-dritt tad-divorzju bhala mod kif inkunu ta’ theddida ghall-valuri tradizzjonali. B’mod differenti jiena nahseb li d-divorzju huwa mod kif nirrispondu ghar-realtajiet socjali ta’ pajjizna. B’dan il-mod, cittadin li ghandu l-istess fehmiet tal-Isqof Grech, u jinduna li z-zwieg fallielu, jahdem skont il-kuxjenza tieghu u jaghzel li jissepara jew jikseb l-annullament, filwaqt li min ihoss li s-soluzzjoni ghaz-zwieg tieghu tkun id-divorzju, ukoll ikollu d-dritt li jaghzel. Dan jaghmel il-kuxjenza propjeta’ tal-individwu u mhux propjeta’ nazzjonali jew ta’ xi awtorita’ ohra mmexxija mill-bniedem.

Tajjeb li wiehed iqis li Stat li jdahhal id-divorzju, ma jfissirx li jkun Stat li jinkoraggixxi l-firdiet fil-familji. Min jipprova jaghti x’jifhem dan, ikun biss qed jilghab il-loghba tal-ingann sabiex jiddefendi l-istatus quo akkost ta’ kollox. Ghandna nemmnu fil-familji bhala c-celloli tas-socjeta’ taghna. Iktar ma jkunu f’sahhithom il-familji, iktar tkun f’sahhitha s-socjeta’. Madanakollu relazzjonijiet ta’ persuni li kellhom jisseparaw mill-ewwel sieheb jew siehba taghhom fiz-zwieg, ikunu jistghu jergghu isibu l-istabilita’ taghhom permezz tad-divorzju li jaghtihom ic-cans jizzewgu ghal darba ohra. Ghalhekk id-divorzju jservi ta’ ghodda li thalli lil min jinghaqad fiz-zwieg mill-gdid, u mhux ghodda li theggeg lil mizzewweg jinfired.

Dan il-punt iwassalni biex nitfa’ harsti fuq il-Ligi tal-Koabitazzjoni li l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Socjali fil-Parlament qed jilqa’ s-suggerimenti ghall-abbozz taghha. F’diskussjoni mtella’ mill-Forum Zghazagh Laburisti, nhar it-18 ta’ dan ix-xahar, bit-tema tal-Koabitazzjoni, inghatajt l-opportunita’ nesprimi l-hsibijiet tieghi dwar din il-ligi. Fost affarijiet ohra ghidt li l-ebda Ligi tal-Koabitazzjoni ma tista’ tnehhi l-htiega tad-divorzju f’pajjizna. Aktar minn hekk, jekk ikollna l-Ligi tal-Koabitazzjoni, minghajr id-Divorzju, se jkunu qed jinholqu iktar anomaliji milli ‘gja jezistu.

Rigward din il-kwestjoni kien propju l-Prof. Peter Serracino Inglott li waqt konferenza mtella’ mill-Konfederazzjoni Maltija tal-Organizzazzjonijiet tan-Nisa, nhar il-21 ta’ Mejju, gie rrappurtat li qal li l-gvern ghandu jiffoka iktar fuq it-tema tad-divorzju milli fuq il-Ligi tal-Koabitazzjoni. Id-differenza principali bejn l-argumenti ta’ l-Isqof Grech u l-Prof. Serracino Inglott, hija li tal-ewwel qed jorjenta hsibijietu fuq kriterji morali u tat-tieni qed ipoggi r-realta’ socjali fic-centru ta’ hsibijietu.

Il-hasra hi li l-Gvern mhux qieghed jiehu pozizzjoni cara. Irid jipprova joghgob lil dawk li qed jaraw din il-kwestjoni bhala wahda morali, bl-istess mod li joghgob lil dawk li jqisuha bhala wahda socjali. Ghalhekk iktar lest li joqghod jilghab bil-kliem biex jipprova joghgob lil dawk li qed ipoggu rwiehhom fuq naha jew ohra tal-munita, milli jaghti twegibiet konkreti permezz ta’ politika cara.

Il-hasra hi li bil-politika ambigwa tal-Gvern hafna familji m’humiex qed ihossuhom trattati b’mod gust mis-socjeta’, u s-sens ta’ “Kulhadd jirranga kif jistà” qed jithalla jirrenja taht dan il-Gvern tal-minoranza.

[Pubblikat fil-gurnal It-Torca tat-30 ta' Mejju, 2010]

Tuesday, May 18, 2010

Minn Marsaxlokk ghal Brussell

Pubblikat fil-gurnal KullHadd tal-Hadd 16 ta' Mejju, 2010

Mario Galea kien jaf x’inhu jaghmel meta vvota favur il-mozzjoni tal-Partit Laburista dwar il-Power Station antika tal-BWSC. Galea huwa min-nahat ta’ Marsaxlokk, u l-kuxjenza ma taghtux li jivvota kontra n-nies li twieled fosthom u jghix maghhom.

Xejn m’hu se jnehhili l-hsieb minn rasi li Galea seta’ safa vittma ta’ theddid jew pressjoni zejda minn shabu tal-Gvern tal-minoranza, biex idawwar il-vot tieghu.

Il-‘Clerk of the House’ thawdet meta semghet lil Galea jghid ‘Yes’ cara favur il-mozzjoni tal-Partit Laburista. Agixxiet daqs li kieku l-irwol taghha kien jitlobha ggorr il-bandiera ta’ partit u mhux il-bandiera tal-pajjiz. L-Ispeaker Michael Frendo ma damx ma hareg ta’ dilettant f’din il-kwistjoni u biex jiffavorixxi lil shabu ghazel li jisma’ recording, li sar b’hafna mill-mikrofni mitfija. Ma tax kaz in-notamenti tal-‘Clerk’ li kienu juru bic-car li Galea ivvota “Yes”, u ghalhekk ir-rizultat kien 35 favur u 34 kontra. Stejjer li tismaghhom fir-Repubbliki tal-Banana.

David Agius, il-frosta tan-naha tal-Gvern tal-minoranza, dam jahsibha sal-Hadd li ghadda biex jivvinta li ra ‘siggu jtir f’nofs il-Kamra’. Donnu qed jara wisq films ta’ Harry Potter, jew inkella qed ibati b’dawk li jghidulhom ‘hallucinations’. Bniedem li jikkopja ghal darba, darbtejn, tlieta biex jirnexxilu jghaddi mill-ezamijiet zgur li ma jqanqal l-ebda fiducja.

Kienet id-Deputat Registratur tal-Università li f’Novembru li ghadda fil-qorti qalet li Agius kien inqabad jikkopja. Sfortunatament ghal Agius u ghal shabu tal-Gvern minoritarju, f’dan l-ezami ma jistghux jikkopjaw. L-ebda fabbrika tal-gideb m’hi sejra twaqqaf lil hadd milli jsejjah il-kuntratt tal-BWSC bhala wiehed korrott minn rasu sa saqajh.

Issa jinhtieg li l-battalja Parlamentari li nbdiet f’Malta, tkompli fi Brussell. Jinhtieg nuru lill-Ewropa kollha li l-qatran f’imnifsejna ma rriduhx u ma nihtiguhx. Jekk damu ma qabdu lill-Malta mall-‘grid’ Ewropew tal-energija zgur li m’huwiex tort taghna li nhallsu t-taxxi kif suppost. Kellhom ic-cans kollu biex jinvestu f’Power Station tal-gass, izda anke l-politika tal-energija bidlu biex jiffavorixxu power station li tiggenera 31 tunellata ta’ hmieg velenuz kuljum. Issa huwa c-cans li nsabbtu saqajna fil-Parlament ta’ Brussell.

F’din il-kwistjoni barra minn shabna tal-Partit Socjalista Ewropew, minghajr dubju ghandna nsibu l-appogg tal-Hodor u tax-Xellugin. Ta’ min infakkru li kien hawn min sa ftit xhur ilu riedha li hu xi kelb tal-wolf, izda imbaghad spicca hareg ta’ poodle. Lil Franco Debono minn hawn nghidlu li power station mahmuga bhal din ma tistax ma taqbilx maghha bil-paroli biss, izda kien jinhtieglek ma taqbilx maghha bil-fatti, u tivvota “Yes” fil-Parlament bhalma ghamel siehbek Mario Galea.

Hija hasra jekk waqt li l-Ispeaker kien qed jisma’ r-recordings tal-mikorofni mitfija, int kont ukoll wiehed minn dawk li setghu tefghu pressjoni zejda fuq Galea biex jivvota bil-maqlub, fit-tieni vot li skont ir-regoli tal-procedura ma kellu qatt jittiehed.

Sunday, May 9, 2010

Iva ghall-kburija. Le ghan-nostalgija.


Pubblikat f'It-Torca tal-lum 9 ta' Mejju, 2010

Ghal min irid jibdel l-affarijiet minn kif qeghdin, in-nostalgija taf isservih ta’ katina li xxekklu. Hafna drabi n-nostalgija tlibbes lil dak li jkun nuccali tal-passat li jhallik tara biss il-mumenti sbieh ta’ epoka partikolari. Spiss nitkellem ma’ attivisti li kienu jiffurmaw parti mill-Moviment tal-Haddiema fiz-zmien li saru patafjun ta’ ligijiet socjali ghall-gid ta’ kull Malti, u dawn jghidulek “Fi zmienna ridt tara kemm konna niksbu gid ghall-haddiema!”

Ghalkemm nirrikonoxxi l-kburija li dawn in-nies izommu f’qalbhom ghal dawn il-mumenti li fihom il-persuni kienu mizmuma fic-centru tal-politika, nistqarr li din l-attitudni aktar ghandha mnejn taghmel hsara milli gid. Lilna z-zghazagh attivi fil-kamp trejdjunjonistiku u politiku, din l-attitudni nostalgika min-naha ta’ attivisti akbar minna fl-eta’, ma taghmlilna xejn ghajr hsara.

Dan ghaliex in-nuccali tan-nostalgija jhalli lil dak li jkun janalizza l-qaghda ta’ madwaru bir-realtajiet tas-snin l-imghoddija. Dan ghaliex l-ideat godda jkunu meqjusa bhala theddida ghall-mod kif minn gie qabel dejjem dara jhaddem l-attivizmu tieghu fi hdan dawn l-isferi. Dan ghaliex jaghti impressjoni li dak li seta’ jitwettaq il-bierah, m’ghandniex hila nwettquh illum.

Din l-attitudni nostalgika hija l-frott ta’ Gvern tal-Lemin li ilu jmexxi lil dan il-pajjiz ghal ghexieren ta’ snin. B’din it-tmexxija rajna sensiela ta’ telfiet tal-haddiema, a skapitu ta’ rebhiet irregistrati minn dawk li ghandhom l-industriji u l-kummerc f’idejhom.

Huwa mekkanizmu li jhalli lil dak li jkun isib wens f’kisbiet tal-passat, minn flok isib kuragg sabiex jaghmel il-kisbiet tal-futur. Bhal dak il-bokser li malli jiehu tkaxkira fuq ir-ring, flok jara li jerga’ jitharreg biex jibda jaghmel rebhiet godda, jidhol f’qoxortu u jsib wens fil-kampjonati li jkun rebah qabel.

Ghalhekk ghandna naraw li nnehhu minn wiccna dan in-nuccali tan-nostalgija. Qed jixrob sahhet hafna nies u jaghti vantagg lill-avversarju etern taghna li dejjem ra kif jaghmel il-quccata tal-politika tieghu l-privileggi tan-nies li qeghdin fil-qalba tal-qalba tal-poter.

In-nostalgija hija katina tal-passat, li ma thalliniex nahsbu mod iehor minn dak li hasbu ta’ qabilna. In-nostalgija tinkoraggina inreggghu l-arlogg lura, u mhux immexxuh ‘l quddiem. In-nostalgija ggib lilna li twelidna biex naghmlu l-bidliet ghall-gid, sabiex nibzghu mill-istess bidliet li tant huma mehtiega jsiru.

Ghalhekk bil-qawwa kollha ghandna nkunu kburin daqs kull min ippartecipa fil-gid li sar fil-passat mill-moviment tal-haddiema. Madanakollu qatt m’ghandna nkunu lesti nilbsu n-nuccali tan-nostalgija. Minn flok ghandna naghrfu r-realtajiet socjali, politici u ekonomici ta’ madwarna, u nharsu ‘l quddiem biex naghmlu minn hidmietna hidma effettiva u li ggib ir-rizultati mehtiega ghall-gid ta’ min hu sod imma gust u ghal dawk li huma dghajfa izda herqana li jirnexxu.

Thursday, May 6, 2010

Nahdmu biex niehdu li hu taghna



Pubblikat f'L-Orizzont tal-Erbgha, 5 ta' Mejju, 2010

Ħafna minna l-ħaddiema u l-professjonisti, qed ninqabdu f’nasba. Qed naħlu wisq enerġija nanalizzaw x’inhu jiġri lilna, flok nitfgħu pressjoni fuq dawk li qed jiġu jaqgħu u jqumu mill-kwalità tal-ħajja li qed ngħixu.

Nagħmlu sew li nagħmlu dimostrazzjonijiet. Madanakollu m’għandniex nispiċ­ċaw il-Moviment tal-Anniversarji. Nhar l-1 ta’ Mejju, 2008, Dr Lawrence Gonzi wera kemm jistma d-dimos­trazzjonijiet tal-ħaddiema u ddeskrivihom bħala “passiġ­ġata”. Infatti id-dimostrazzjonijiet kontra l-kontijiet tad-dawl u l-ilma li saru fit-28 u d-29 ta’ Frar stmahom bħala “passiġġata”.

Ovvjament dan qalu biex jipprova jxejjen l-importanza ta’ Jum il-Ħaddiem. Iżda barra minn hekk wera kemm hu u l-konservattivi sħabu jaqgħu u jqumu mid-dimos­trazzjonijiet tal-ħaddiema. Kif diġà kelli l-okkażjoni nikteb fuq dan il-ġurnal, qed nagħmlu l-iżball li ngħejjew f’nofs it-tiġrija. Kif jaf kul­ħadd it-tiġrija sal-barkun! M’aħ­niex nuru biżżejjed ku­raġġ u determinazzjoni.

Nem­men li bħala l-akbar trejdunjin f’Malta andna nimxu b’sistema fejn jekk nistgħu nifformaw koalizzjoni, dan nagħmluh bil-qalb kollha, iżda fejn ma nsibux min lest jingħaqad magħna, għandna nagħżlu li negħlbu l-isfidi weħidna.

Fil-fehma tiegħi hemm tliet miri importanti biex in-nies tal-flus u l-Gvern ma jib­qgħux ikunu dominanti fuq il-ħaddiema li jaqilgħu l-għaj­­xien tagħhom mill-paga li jir­ċievu kull xahar. L-ewwel, nagħrfu liema ħaddiema m’aħniex nolqtu bħala trejd­unjin. It-tieni tkun dik li jirnexxielna nsieħbu ma­għna lil dawk il-ħaddiema li jaħdmu ma’ kum­paniji ostili għat-trejdjunjins jew inkella ħaddiema li s’issa għażlu li jibqgħu barra. It-tielet tkun dik li l-kisbiet li ma nistgħux nagħ­mlu permezz tad-dimostrazzjonijiet, nagħmlu­hom minn fuq il-post tax-xogħol.

Ilkoll nafu kif il-mezzi tax-xandir pubbliku qed jintużaw sfaċċatament biex il-poplu jkun aljenat minn dak li jkun qed jolqotna fil-preżent. Għal min imexxi l-PBS aktar hu importanti li niddiskutu x’seħħ 30 sena ilu milli naraw kif se taffettwa saħħitna l-power station “maħmuġa” li ddeċieda li jixtri l-Gvern. Għal min imexxi l-PBS xejn ma jimporta jekk il-Gvern Mal­ti qed ikun l-aktar wieħed li jin­fluwenza l-għoli tal-prezzijiet f’pajjiżna, meta mqabbel mall-Gvernijiet tal-Ewropa kol­l­ha. Għal min imexxi l-PBS xejn ma jimporta jekk il-ħaddiema f’Malta qed ikollhom l-inqas żidiet fil-paga tagħhom, meta mqabblin mall-ħaddiema kollha tal-UE.

M’hemm l-ebda distinzjoni bejn il-Partit fil-Gvern u l-istat. Għalhekk it-temi li jħammru wiċċ il-partit fil-Gvern huma t-temi li x-xandir pubbliku dej­jem jagħżel li jaħbihom, jagħ­tihom l-inqas importanza, jew inkella jara kif se joħloq skużi biex ibenġel fatti li ħadd ma jkun jista’ jiċħad. Din hi biss biċċa mill-magna tal-ħasil tal-imħuħ li l-Gvern juża biex pro­b­­lema li jkun fiha daqs zokk ta’ ħarruba, tibda tidher daqs tibna. B’hekk ixejjen il-qilla ta’ fina biex naħdmu biex niġġieldu l-inġustizzji u l-poteri abbużivi li ħafna draw jiffangaw fihom.

Dan kollu qed ngħidu biex nuri li dawn it-tliet miri huma miri għoljin li mhux se nsibu għajnuna mill-apparati.

B’hekk l-ewwel mira titlob minna li neżaminaw ir-realtajiet li għad­dejjin minnhom il-ħaddiema f’pajjiżna, u kif se nagħmlu biex jirnexxielna nibdew ninfiltraw f’kumpaniji fejn l-unjins għadhom meq­jusin bħala ‘persona non grata’ u fejn il-ħaddiema jin­żam­mu mbeżżgħin milli jieħdu mqar ‘sick leave’.

Dawn huma realtajiet li nsibuhom f’Malta, f’postijiet tax-xogħol li jibdew mil-lukandi u jispiċċaw fl-isptarijiet.

Ġaladarba jirnexxielna nippenetraw f’dawn il-postijiet tax-xogħol hemm bżonn li naraw li l-preżenza tat-trejdjunjonist fuq il-post tax-xogħol tkun waħda li ma taqta’ xejn, biex kull imsieħeb jew imsieħba jħossu li l-unjin qiegħda spalla ma’ spalla magħhom. Dan kollu jpoġġina f’pożizzjoni li dak li ma jirnexxilniex niksbu permezz ta’ “passiġġata”, niksbuh billi nuru li l-valur tax-xogħol li jagħmel il-ħaddiem u l-professjonist ħadd ma jista’ jabbuża minnu.

Għalhekk għandna nżom­mu dejjem idejna fuq il-ferita għax inkella nispiċċaw biss filosfi li l-ħin tagħna nqattgħuh nanalizzaw il-kwistjonijiet ta’ madwarna. Li jgħodd għalina hu kif se nagħmlu biex jitneħħew dawn il-pożizzjonijiet ħżiena li fihom intefgħu ħafna mill-ħaddiema. It-triq hi twila, imma ċert li fit-tarf tal-mina għad hemm id-dawl.

Christopher Cutajar huwa Assistent Segretarju taz-Zghazagh tal-GWU

Sunday, April 18, 2010

X'ried Manwel Dimech?


Manwel Dimech, twieled fil-Milied tal-1860 u miet eziljat f’Lixandra, l-Egittu, nhar is-17 ta’ April, 1921. Kien xrara kbira ghal dawk li riedu li Malta tkun Maltija, minghajr irbit kolonjali. Kien vuci qawwija favur “id-dawl”, li ghal Dimech kien ifisser l-emancipazzjoni socjali u politika tal-bniedem.

Dimech ried li l-persuna tkun wahda shiha u ghalhekk kapaci taqdef ghal rasha. Fost affarijiet ohrajn li l-imsehbin tal-ghaqda li kien waqqaf hu bl-isem ta’ “Ix-Xirka tal-Imdawlin” kienu mistennija jitghallmu kien hemm dik li; jaqraw u jiktbu sewwa bil-Malti, idoqqu strument, jirkbu ziemel u jsuquh, jghumu, u jisparaw xkubetta. Ried li l-imsiehba jkunu informati tajjeb, minghajr ebda nuqqas ta’ informazzjoni jew taghlim. Dimech kiteb li ‘Nies minfuhin bihom infushom ma nixtiqux naraw, imma anqas ma rridu naraw nies li ma jghoddu rwiehhom b’xejn..’

Dimech ried li Malta tkun kburija bl-identita’ taghha, u f’nofs “Il-Kwestjoni tal-Lingwa” fejn kullhadd kien mitluf jekk Malta hix wahda Ingliza (Anglo-Sassona) jew Taljana (Latina), Dimech wera bic-car li Malta ghandha tkun Maltija. Dimech kiteb ‘Qatt temmnu li jhobb lil Malta, min ma jhobbx l-ilsien taghha…’. Ried li jinkitbu aktar kotba bil-Malti, u li dawn ikollhom Malti suret in-nies.

Dimech ried li Malta tkun Repubblika. Ghalhekk fl-1913 Dimech stqarr car u tond “Repubblika! Repubblika! Repubblika, Maltin, biex [xi] darba nkunu nazzjon ħielsa, li tagħmel kif trid hi, u mhux kif irid ħaddieħor.” Ghal min kien jigih biza’ kbir li jaqa’ l-Imeperu Ingliz, jew li ma jzommx lil Malta aktar b’tieghu, it-twegiba ta’ Dimech kienet dik li Malta ghandha ‘twaqqaf il-bandiera taghha, issir saltna jew repubblika bil-bandiera taghha, bil-president taghha, bil-ligijiet taghha, bl-ilsien taghha, bit-truppi taghha u bl-igfna taghha.’ Skont Patri Mark Montebello, li tana bijografija ricerkata sal-anqas dettalji dwaru, ghal Dimech jum l-Indipendenza qatt ma kellu jkun mifrud minn Jum ir-Repubblika.

Dimech ried li l-haddiem jahdem tmien sighat kuljum, jinghata somma flus jekk ikorri waqt ix-xoghol, jinghata l-industriji fejn jahdem u jekk ikun hemm bzonn kien lest li jghin lill-haddiema jaghmlu strajk. Dimech ried li jinbnew dak li hu sejjah ‘Palazzi tal-Haddiema’ u li llum nirreferu ghalihom bhala Housing Estates. Ried paga indaqs ghar-ragel u ghal mara, biex fi kliemu l-mara ‘tkisser il-ktajjen li xehtu fuqha’. Ried li l-vot ikun ta’ kullhadd, kemm tas-sinjur u anke tal-fqir, kemm tan-nisa u anke tal-irgiel. Dimech jikteb kif ‘Ix-Xirka tal-Imdawlin’ kienet lesta ‘taghmel gwerra l-aktar harxa lit-tradituri li jkunu bieghu l-poplu, u ma thallihomx jieklu fil-paci l-hobz tat-tradiment’.

M’ghandniex ghalfejn nghidu li Dimech kien vizjonarju kbir. Mhux talli hareg mill-habs bhala bniedem li ma kienx lest li jerga’ jaghmel id-deni lill-haddiehor, talli ghamel il-gid lill-Malta kollha billi nebbah lil dawk ta’ madwaru u lil dawk li kellhom jigu warajh ghall-veru Helsien ta’ pajjizna. Il-qawwa fir-rieda ta’ Dimech, kienet turi kemm dan kollu seta’ jsir u l-istorja taghna ratu jsir ghexieren ta’ snin wara. Fi kliem Dimech stess ‘Minghajr rieda m’hemmx setgha’.

Ghalkemm dan il-bniedem kbir miet bhal hanzir eziljat minn artu, gensu u familtu, hawnhekk qieghdin illum naghtuh qima tal-gid kollu li ghamel fi zmienu u ta’ dak kollu li ghadda lilna. Il-monument tas-Sette Giugno gie mnehhi minn Pjazza San Gorg u abbandunat. Jekk dan il-monument ma jergax jitpogga f’post prominenti fil-Belt Kapitali taghna, ahna li l-memorja taghna ma jhassarhilna hadd ghandna naraw li ‘l quddiem naghmlu monument akbar biex infakkru lil din il-grajja, sabiex nikkompensaw ghat-tkasbir tal-istorja taghna. Bl-istess mod, l-ebda paladin tad-demokrazija m’ghandu jazzarda jnehhi l-monument ta’ Manwel Dimech minn quddiem Kastilja. Ikun biss qed iheggigna naghmlu wiehed identiku f’kull pjazza tar- rahal jew belt gewwa pajjizna.

Sewwa jaghmel il-Partit Laburista li kull sena jfakkar il-memorja ta’ dan il-bniedem kbir. Il-Partit ghandu jara li minn issa jlaqqa’ akkademici bit-tir li jhejju biografija ta’ bniedem li kien hu li hafna minn dak kollu li Dimech holom, wettqu waqt li kien mexxej tal-Partit Laburista. Din il-biografija nippublikawha nhar is-6 ta’ Awwissu, 2016, f’gheluq il-mitt sena minn twelidu. B’hekk l-istorja jiktibha min ghandu jiktibha!

(Dan l-artiklu gie pubblikat fil-gurnal KullHadd ta' nhar il-Hadd 18 ta' April, 2010)

Sunday, April 4, 2010

It-Tarzna ghalqet: issa xi jmiss?



Din il-gimgha rajna t-tarzna ta’ Malta taghlaq. Minn hdanha rajna hergin nies kbar li waqqfu lill-Partit Laburista u lill-General Workers Union. Fiha dahlu kitbiet ta’ mdawlin bhal Voltaire, ta’ Socjalisti u intelletwali bhal George Bernard Shaw, u ta’ rivoluzzjonarji bhal Karl Marx. Fiha rajna haddiema jappoggjaw lil mexxejja kbar fl-istorja ta’ pajjizna, bhal Manwel Dimech u Dom Mintoff. Fiha rajna ribelljonijiet kontra l-hakma Ingliza u kontra l-faqar ekonomiku u socjali, bhal dik tat-28 t’April, 1958. It-tarzna ghamlitna kburin f’hafna mumenti fl-istorja.

Il-poter l-ewwel!

Kien hemm lupu li biddel sufu u ghemilu ma biddlux. Laghab il-loghba li qalbu kienet mall-haddiem, izda fil-verita’ kienet imwahhla biss mall-poter. Ghad-Demokristjani il-poter jigi l-ewwel, xejn ma jigi qablu, u qatt m’ghandu jkun mittiefes. Mhux ghad-Demokristjani f’Malta biss, izda anke ghal shabhom madwar il-Majjistral dinji.

Ezempju car nistghu nisiltuh mill-htif ta’ Aldo Moro, li sar mill-Brigate Rosse f’Marzu 1978. Kien il-President tad-Demokristajni fl-Italja, ma kienx ihares bl-ikrah lejn id-dinja Gharbija, ghen lill-Gvernijiet Laburisti mmexxija minn Mintoff u ridt jaghmel kompromess storiku mall-Kommunisti fl-Italja. Waqt li kien mahtuf, hambaq kemm felah ma’ shabu d-Demokristjani biex jaghtuh xi forma ta’ ghajnuna biex ma jkunx maqtul. F’gieh il-poter, ghazlu li jhalluh imut bhal kelb f’Mejju tal-istess sena, l-aqwa li jzommu l-poter taghhom fl-Italja mhux mimsus. Hafna huma r-ragunijiet ghaliex m’ghenuhx, izda mhux fl-interess ta’ dan l-artiklu li nidhlu fihom.

Il-weghdi sa qabel l-ahhar elezzjonijiet generali jinsabu miktubin bl-iswed fuq l-abjad minn Dr. Gonzi nnifsu. Cari kienu l-kliem li l-haddiema se jkollhom aktar xoghol u xoghol ahjar. Huma s-sinjal car ta’ klikka politika li ma xebghet qatt turi d-debba u tqabbez il-hmara.

Vendikazzjoni storika

Il-halfa kienet wahda, u giet onorata, dik li jdghajfu s-sahha tal-General Workers Union. Vendikazzjoni storika li saret billi jitberbqu t-taxxi tal-poplu fuq kuntratti maghmulin hazin apposta u haddiema li jinghataw somom ta’ liri biex l-ghaqda ta’ bejniethom iddub fix-xejn u johorgu ‘l barra minnha. Dak li fl-Ingilterra Thatcher ghamlet bil-kunflitti, huma ghamluh billi roxxew flus fdati lilhom.

Dan kollu sehh filwaqt li l-haddiema tat-tarzna kienu jkunu impingija bhala r-reddiegha tal-poplu, il-mazzra ta’ pajjizna jew il-brimba li jehtieg jehtieg tinqatel. Il-fatti juru lid an huwa biss gideb, li sfortunatament dahal f’imhuh ta’ haddiema ohra u twemmen.

Inharsu ‘l quddiem

Inutli nibku fuq halib li ‘gja xxerred. Ghall-maghmul m’hemmx kunsill. Ahna li nahdmu favur l-ghixien ahjar tal-haddiema u tal-professjonisti, m’ghandniex triq ohra hlief li nharsu ‘l quddiem.

Jinhtieg li unjin bhalma hija l-GWU tkompli tinfiltra f’setturi godda tal-ekonomija bhal Gaming Indusrty u l-Call Centres. Jinhtieg li tibda tirraprezenta lil dawk il- haddiema ta’ lukandi u fabbriki li qatt ma rnexxielha tidhol fihom ghaliex is-sidien taghhom huma wisq otili lejn l-unjins. L-intraprizi zghar u medji, li jirraprezentaw l-akbar bicca tal-attivita’ ekonomika f’pajjizna, ukoll ghandhom ikunu ppenetrati. Jinhtieg li l-prezenza tal-unjin fuq il-lant tax-xoghol tkun tinhass aktar, fejn ma jkunx Mose’ li jmur ghand il-muntanja izda l-muntanja li tmur ghand Mose’. Jinhtieg li terga’ tinstab id-determinazzjoni li l-kampanji li jinbdew jitkomplew sa dakinhar li tinkiseb ir-rebha favur il-haddiem.

Bidliet

Cert li hafna minna xbajna naraw lill-haddiema jaghmlu telfiet wara ohrajn quddiem kapitali enormi ta’ flus immexxija minn dawk li xejn u hadd ma jxebbaghhom. Il-qligh jehtieg li jsir, u ghandu jithalla jsir, ghax minghajru jitkissru n-negozji u jintilfu l-impjiegi. Izda l-qligh ghandu dejjem isir fir-rispett tal-istess persuni li huwa b’xoghlhom li jsir il-qligh. Ghalhekk ir-rapprezentanti tal-haddiema u tal-professjonisti, ghandhom jaraw li jaghmlu l-ghalmu kollu taghhom sabiex jahdmu favur bidliet fil-ligijiet tax-xoghol, sabiex ikunu rispettati l-istess ligijiet u sabiex isiru l-bidliet mehtiega fil-mod kif isir it-trejdjunjonizmu.

M’huwiex zmien sabih ghall-haddiema, la f’Malta u lanqas fil-pajjizi kollha li jghixu realtajiet pjuttost l-istess ghal taghna. Izda z-zmien tajjeb ghall-haddiema, ma jistax jigi minghajr il-kapacita’ tal-haddiem innifsu. Wisq nibza’ li l-haddiem ghandu tendenza li jsib metodi kif jghix mall-problemi. Dan jaghmlu billi johloq ghalih innifsu privileggi zghar li bihom ihossu ghaddej ahjar minn siehbu li jkun ghaddej mill-istess problemi. Appuntu ghalhekk, l-isforzi tal-individwu huma biss kapaci jrazznu l-problemi u mhux jeliminawhom. Dan kollu joqtol l-isforzi kollettivi, li huwa biss permezz taghhom li l-problemi jinghelbu u mhux jindraw.

Partecipazzjoni

L-gheluq tat-tarzna, li b’inkejja jew b’ironija sar appuntu f’lejlet Jum il-Helsien, ghandu jpoggi quddiemna l-haddiema u l-professjonisti, li l-ghixien taghna ngibuh mill-paga, ruxmata mistoqsijiet. Mistoqsijiet li l-uniku mod kif inwegbuhom huwa billi nippartecipaw f’unjins u partiti politici li ghandhom ghal qalbhom il-kwestjonijiet li tassew jaffettwaw l-ghixien taghna ta’ kuljum.

Il-partecipazzjoni taghna hija wahda mic-cwievet sabiex inkunu ghaqlin bizzejjed biex ma nibilghux il-lixka ta’ min hu ossessjonat bil-poter. Ghaqlin bizzejjed biex ma nibilghux gideb bhal dik li l-haddiema tat-tarzna kienu xi reddiegha tal-poplu.

Wednesday, March 24, 2010

Ghazliet f'sahhithom


Fi sbieh it-Tnejn 22 ta’ Marzu, assistejna ghal grajja importanti fl-istorja tal-iStati Uniti tal-Amerika. Ghaddiet ir-riforma fil-qasam tas-sahha li r-Repubblikani tant opponew ghaliha u li l-Partit Demokratiku permezz tal-mexxej Obama tant stinka biex tiddahhal. Fil-qasam tas-sahha Amerikan il-bniedem se jkun qed jitpogga fic-centru u r-reghba tal-flus fil-genb. Se jkun spicca z-zmien li min m’ghandux biex jifdi assikurazzjoni, jista’ jinsa’ li jifdi sahhtu lura. Se jkun spicca z-zmien fejn ic-cittadin Amerikan tinstablu elf skuza biex ma jkunx jista’ jigi provdut il-kura tas-sahha minhabba vers partikolari fuq il-polza tal-assikurazzjoni.

F’Malta

Hawn Malta fil-qasam tas-sahha ghandna xquq kbar. Filwaqt li kien qed jinbena l-isptar Mater Dei ma tawx kaz li jsahhu l-poliklinici, jipprovdu l-isptarijiet b’ammont xieraq ta’ infermiera kwalifikati, jindirizzaw l-kunflitti ta’ interess li konsulenti li jahdmu mall-gvern u fil-privat ghandhom. Fi ftit kliem ma poggewx lill-persuna fic-centru tal-politika tas-sahha, izda minn flok l-ghan ahhari taghhom kien li z-zigarella tal-Mater Dei tinqata’ qabel it-8 ta’ Marzu, 2008.

Illum ghandek sitwazzjoni fejn ghalkemm is-sahha fuq il-karta hija b’xejn, is-sistema mhux qed tahdem kif suppost. Persuna li jkollha attakk tal-gebla malajr jghidulha li l-ewwel appuntament li jistghu jaghtuha ghall-vizta ta’ specjalist tkun ghas-sena ta’ wara. Persuni li jkollhom kundizzjoni li jridu jghixu biha tul hajjithom mhux dejjem qed jinghataw l-appuntament fil-hin li propjament ikun imisshom jigu inviztati. M’ghandix ghalfejn insemmi is-sighat twal li qiehed jistenna jekk ikollu bzonn imur l-emergenza, ghaliex f’hafna mill-kazi ma jkunx jista’ jinqeda mill-poliklinika.

Dan biex ma nsemmux il-mod kif tlaqtet sala gdida gewwa l-Mater Dei bejn zewg swali ezistenti sabiex tikkompensa ghan-nuqqas ta’ sodod li ghandu dan l-isptar. Bl-ebda mod ma jien inpoggi fid-dubju l-kapacita’ tal-professjonist Malti, qieghed biss nuri kemm min qed ifassal it-triq ‘l quddiem ghall-kura tas-sahha, mohhu jwassal biss sal-ponta ta’ mniehru.

Paga Socjali

Cert li sforzi akbar f’dan is-settur jistghu isiru sabiex jerga’ jkollna sistema li tilqa’ u mhux tinbotta lil dak li jkun. Madanakollu ahna li naraw it-taxxa fuq id-dhul tinqata’ lilna ma’ kull paga li nircievu, hekk ukoll nippretendu li nkunu moqdija tajjeb u fil-hin meta nigu biex nuzaw is-servizz tas-sahha. Din hija ‘Paga Socjali’ li l-Gvern m’ghandux icahhadna minnha, ghaliex ahna nikkontribwixxu ghaliha bix-xoghol taghna.


Tirrepetix zbalji

Ghalhekk il-Gvern ghandu jara li ma joqrobx lejn politika tas-sahha li fl-iStati Uniti ghadhom kif tawha l-genb. Il-Ministeru tas-Sahha ghandu jitghallem mill-izbalji ta’ pajjizi ohra u mhux jirrepetihom. Fid-dokument ta’ konsultazzjoni li l-Ministeru tal-Politika Socjali mmexxi minn Dalli hareg is-sena l-ohra, giet proposta sistema fejn kull cittadin jirregistra ruhu ma’ tabib tal-familja tal-ghazla tieghu. Fih jghid li f’din is-sistema l-gdida li ghandu fi hsiebu se jkun qed jaghzel lil dawk li jifilhu jhallsu minn dawk li ma jifilhux.

Sistemi bhal dawn dejjem jispiccaw ifallu, ghaliex meta taqta’ linja tispicca twegga’ lil dawk li jigu ezatt ‘l fuq mill-istess linja li tkun qtajt. Barra minn hekk persuna li llum tkun tiflah thallas, malajr ikeccuha mix-xoghol u tispicca ma tiflahx thallas. Ghalhekk tajjeb li l-Gvern jimpjega tobba tal-familja li jkopru lil dawk ic-cittadini kollha li minn jeddhom jaghzlu li s-servizz tas-sahha taghhom iriduh b’xejn mill-bidu sal-ahhar. Gvernijiet Nazzjonalisti dejjem ftahru li tawh l-ghazla lic-cittadin. Inheggeg lill-Ministeru tas-Sahha li anke f’dan il-kaz jaghti l-ghazla.

L-ghazla f’idejna

M’ghandix ghalfejn insemmi li l-ghazla ‘gja qed jaghtuhilna f’oqsma ohra bhal dak tal-energija. Ghandek l-ghazla li jew thallas prezz qares ghac-cilindru tal-gass, jew inkella ssajjar fuq il-kenur. Ghandek l-ghazla li jew thallas il-kontijiet tad-dawl, inkella jaqtghuhulek. Bhala mara ghandek l-ghazla li jew tohrog tahdem inkella insa li familtek ikollha kwalita’ ta’ hajja dicenti. Ghandna l-ghazla li jew ma nsibux il-medicina b’xejn fl-ispizerija tal-Gvern jew inkella mmorru nixtruha minn butna. Tana l-ghazla li jew jinqatalna d-dawl minn zmien ghal zmien jew inkella jibnilna ‘power station’ li ta’ kuljum tiggenera 31 tunellata ta’ skart tossiku u li mic-cmieni taghha tohrog intejjen kbar ta’ korruzzjoni.

Dawn huma l-ghazliet li qed ipoggilna quddiemna dan il-Gvern li nesa xi tfisser il-kuxjenza socjali. F’kelma wahda halef li jhassrilna sahhitna.

Sunday, March 14, 2010

It-Tkabbir tal-Port Hieles


Fil-21 ta’ Jannar li ghadda l-MEPA approvat li jitkabbar it-Terminal Numru 1 tal-Port Hieles f’Birzebbuga, fil-menqa f’Wied il-Buni. Fi Frar tas-sena li ghaddiet il-MEPA ma kienetx accettat dan l-izvilupp. Issa qieghda tghid li accettatu ghaliex “sar progress sinifikanti min-naha tal-operatur tal-Freeport” b’tali mod li l-impatt fuq l-ambjent se jkun qed jittaffa.

Biex l-izvilupp ikun jista’ jsir imiss li jinhareg l-Environmental Operational Permit. Dan se jkun qed jistabbilixxi bil-miktub x’metodi se jkunu qed jintuzaw biex jittaffa l-impatt ambjentali kkawzat minn hsejjes, dhahen, vibrazzjoni, kimici, l-ammont ta’ sighat ta’ xoghol involuti u affarijiet ohra, flimkien ma’ pjan imfassal biex l-ambjent jinghata l-attenzjoni li tixraqlu.

L-Ambjent

Il-Professur Edward Scicluna, MPE f’isem il-Partit Laburista, mill-ewwel kien ha azzjoni billi wara li l-MEPA xeghlet id-dawl l-ahdar fuq l-izvilupp talab lill-Kummissjoni Ewropea tinvestiga jekk f’din il-kwestjoni inkisritx id-Direttiva Ewropea tal-2003 li titlob li jkun ezaminat l-impatt ambjentali ta’ progetti bhal dawn. Huwa kien qal li “l-ebda informazzjoni gdida dwar l-impatt socjali” li jista’ jkollu dan il-progett ma kienet miksuba mill-MEPA bejn id-decizjonijiet li ttiehdu s-sena l-ohra u din is-sena. Jidher illi fl-istudju li ghamlet l-Adi Associates Environmental Consultants (Adi) ma kkunsidrax l-impatt li dan l-izvilupp jista’ jhalli fuq ir-residenti tal-madwar bhala parti mill-impatt socjali ta’ dan l-izvilupp.

Wiehed ghandu jqis illi bl-izvilupp kif propost il-bastimenti se jibdew ikunu eqreb taz-zona residenzjali, u b’hekk tali studju certament li ma jistax jithalla barra. B’dan l-izvilupp l-operat tal-Freeport se jkun mitejn metru biss boghod mir-residenti. Min jaqra l-Pjan Lokali ghas-sit ta’ Wied il-Buni, mahrug fl-1995, jinduna kif it-tir ta’ dan il-pjan fil-fatt huwa li l-art f’dan is-sit ghandha sservi ta’ ‘buffer zone’ bejn il-Port Hieles u z-zona residenzjali u hija mahsuba li ma tohloqx inkonvenjenzi lil dawk li jghixu fil-qrib.

Haga ohra li l-konsulenti tal-Adi ghazlu li jhallu barra mir-rapporti li gew kummissjonati lilhom kienet dik li jfittxu sit alternattiv ghal dan l-izvilupp. Jidher bic-car li sit alternattiv ghal dan l-izvilupp seta’ facilment ikun it-tkabbir ta’ Terminal 2. Izda ovvjament dan ma giex ikkonsidrat bhala l-ewwel ghazla peress li t-tarf ta’ dan it-terminal ma jgawdix mill-kenn li jgawdi Terminal Nru. 1, u l-izvilupp tieghu jitlob aktar kumplikazzjonijiet minhabba il-fond tal-bahar li hemm fuq dik in-naha.

Dredging

Wiehed ma jridx jinsa it-thaffir tal-qiegh li diga’ inghata l-permess. Dan jissejjah ‘dredging’, u jsir sabiex il-bastimenti jkollhom fond bizzejjed biex ikunu jistghu jidhlu lejn il-bajja, iduru u jsorgu ‘l gewwa. Is-Sindku ta’ Birzebbuga, Joseph Farrugia, qalilna kif id-‘dredging’ se jikkawza hsara fuq ir-ramla, ghaliex partijiet minnha tibda tingarr ‘l barra mill-kurrenti li jingibdu lejn it-thaffir li jkun sar. Dan isir aktar possibli minhabba li l-bastimenti jibdew iduru aktar qrib tal-bajja, u b’hekk il-kurrenti jinholqu aktar fil-vicin.

M’huwiex eskluz li parti mit-tarf tal-hekk imsejjah “moll tal-Enemalta”, li jinsab biswit il-monument li jikkommemora il-grajja tal-laqgha ta’ Bush ma’ Gorbachev f’Dicembru 1989, tkun imnehhija sabiex il-bastimenti li jsorgu ma’ dan il-moll jibdew isorgu aktar qrib ix-xatt, biex b’hekk il-bastimenti li jkunu dehlin lejn Wied il-Buni jkollhom spazju bizzejjed biex idawru u jsibu posthom.

Impatt ekonomiku

Barra l-impatt ambjentali li tali zvilupp kapaci jgib mieghu, wiehed ghandu jikkunsidra wkoll l-impatt ekonomiku. Progett bhal dan jista’ johloq ix-xoghol ghal bosta nies. Il-Freeport qed tghid li qed tippjana li ‘l quddiem tibda tiflah mat-tliet miljun kontejner tal-ghoxrin pied. Certi fatti ma jaghtux daqshekk kredibilita’ lil dawn l-ambizzjonijiet. L-industrija tal-garr tal-kontejners ma tantx rat zminijiet sbieh dan l-ahhar. CMA CGM, il-kumpanija li topera l-Freeport, u li hija it-tielet l-akbar operatrici fid-dinja f’dan il-qasam, sofriet telf ta’ madwar 379 miljun ewro fl-ewwel nofs tas-sena li ghaddiet.

F’Ottubru li ghadda l-agenzija tal-ahbarijiet Reuters qalet li d-djun li qed tiffaccja s-CMA CGM huma ta’ madwar $5.6 biljuni jew inkella €4.12 biljuni. Dawn il-figuri jqanqlu certu thassib, meta maghhom izzid il-fatt li r-residenti ta’ Birzebbuga spiss jinnutaw li l-krejnijiet ikunu mghollija ‘l fuq, u ghalhekk ma jkunux qed igorru ebda kontejners. Nhar il-Hamis li ghadda filghodu, din kienet is-sitwazzjoni li sibna meta morna biex naraw jekk dak li jghidu r-residenti huwiex minnu (ara r-ritratt). Jidher li l-mira li l-Port Hieles jigi jesa’ tliet miljun kontejner ma tantx iddoqq quddiem sitwazzjoni fejn l-industrija tal-garr tal-merkanzija mad-dinja, u anke l-operatur tal-Port Hieles innifsu m’humiex ghaddejjin mill-aqwa zminijiet taghhom.

Turizmu

Settur importanti ghall-ekonomija Maltija huwa certament it-Turizmu. Punt interessanti li tqajjem mill-Perit Karmenu Vella waqt laqgha mtella’ fit-18 ta’ Frar gewwa s-sala tal-Kunsill ta’ Birzebbuga kien dak li progett bhal dan se jkompli jnaqqas it-tgawdija tal-bajjiet. Bl-esperjenza tieghu bhala Ministru ghat-Turizmu, bejn l-1996 u l-1998, Vella qal li waqt laqghat barra minn Malta bil-ghan li jingieb aktar turizmu lejn Malta, spiss kienu jkunu dawk id-drabi fejn il-barranin kienu jaraw in-nuqqas ta’ bajjiet bir-ramel f’pajjizna bhala xi haga li tinbuttahom milli jitfghu harsithom fuq Malta. Huwa semma’ kif barra l-impatt fuq ir-residenti tal-madwar, dan il-progett se jkollu impatt fuq it-turizmu Malti, b’mod partikolari fin-naha t’isfel ta’ Malta.

Residenti

Din il-laqgha li fiha esprima ruhu l-Perit Vella kienet organizzata minn Grupp imwaqqaf fuq Facebook bl-isem ta’ ‘No to Freeport Extension’ li ghandu mal-1,715-il membru msiehba fih. Kienet laqgha fejn ir-residenti urew il-mod li bih jistghu jaghtu daqqa t’id sabiex jaraw li dan l-izvilupp tal-moll fil-menqa ma jsirx.

Il-Birzebbuga Environment Action Group (BEAG) ukoll qed jahdem ferm rigward din il-kwistjoni. Infatti dan il-grupp qed ikun prezenti f’laqghat li jsiru bejn l-operatur tal-Freeport, il-MEPA u l-Kunsill Lokali ta’ Birzebbuga. Hawnhekk ta’ min wiehed isemmi li dawn il-laqghat qabel kienu qed isiru bil-partecipazzjoni tal-MEPA u l-Operatur tal-Port Hieles biss. Kien wara li l-Kunsill gibed l-attenzjoni tal-MEPA, f’Jannar li ghadda, li kemm il-Kunsill u l-BEAG saru jkunu prezenti ghal laqghat bhal dawn.

Tkellimna mas-Segretarju tal-BEAG, John Grech, li qalilna kif bhalissa dan il-grupp qed iheggeg lir-residenti ta’ Birzebbuga biex jattendu ghal dimostrazzjoni favur l-ambjent li qed tittella’ minn ghaqdiet ambjentali u Kunsilli Lokali gewwa l-Belt Valletta, nhar is-Sibt 13 ta’ Marzu fid-9 ta’ filghodu.

Min-naha tieghu is-Sindku Joseph Farrugia, maghruf minn kull min jafu bhala “ir-Riki” qalilna kif huwa fil-hsieb tal-Kunsill Lokali li jaghmel tahdita pubblika f’Birzebbuga, bl-ghan li r-residenti tal-lokal ikunu informati dwar dak kollu li qed jigri rigward id-‘dredging’ u l-izvilupp propost fil-menqa. Intant il-bierah il-Kunsill Lokali laqqa’ l-ghaqdiet kollha f’Birzebbuga sabiex ikunu diskussi l-izviluppi li qed isiru dwar dan il-kaz.

F’dan iz-zmien li l-kliem ‘zvilupp sostenibbli’ qieghed fuq fomm kulhadd, jidher car li dan il-kaz seta’ sab bilanc bejn it-tkabbir fl-operat tal-Port Hieles, u t-tgawdija tal-bajja mir-residenti, flimkien mat-trazzin fuq l-impatt ambjentali. Spiss qed ikunu dawk il-kazi fejn l-interessi ta’ dawk li jridu jaghmlu l-flus qed jigu l-ewwel u l-interessi ta’ dawk li jixtiequ jgawdu l-ambjent fejn joqoghdu jigu t-tieni. Jonqos naraw kemm istituzzjoni bhal MEPA se tkun qed taghti piz ghal dak li r-residenti ghandhom xi jghidu, flimkien mal-argumenti teknici u legali li l-Kunsill se jkun qieghed iressaq biex dan l-izvilupp isir, izda mhux fejn propost.

chriscut@onvol.net

Thursday, March 4, 2010

Mill-Belt ghall-post tax-xoghol


Il-folol li attendew bi hgarhom nhar il-Hadd 28 ta’ Frar, u fil-jum ta’ wara, gewwa l-Belt Valletta, urew bic-car li dak li qed tghid il-GWU u dak li qed jghidu l-Forum Unions Maltin huwa propju l-vuci li l-poplu jixtieq isemma’.

Hawn min qed jghid: Imma issa x’hadna billi ghamilna zewg protesti u l-Gvern baqa’ ma biddilx il-kontijiet ezagerati li dahhal mill-ewwel ta’ Jannar li ghadda?

Inghatajna l-messagg li l-Gvern irid jibqa’ trux. Ghalhekk dan il-konfront li qed johloq il-Gvern mal-unjins, m’ghandux jieqaf hawn. S’issa l-Gvern ha kollox bic-cajt. Haseb li hareg rebbieh u li ghaddiet tieghu. La ahna li naghmlu parti mill-unjins konvinti li dawn il-kontijiet se jkunu qed ikissru lill-familji, lil dawk li jhaddmu n-nies, lill-professjonisti u lill-haddiema, allura m’ghandniex nohorgu minn dan il-konfront sakemm il-Gvern ma jissospendix dawn il-kontijiet ezagerati ghal-livell li kienu f’Jannar 2009.

Jekk nieqfu milli niggieldu din il-glieda, ma jkunx biss il-Gvern li johodna bic-cajt, izda jaghmel hekk ukoll il-poplu. Biex inkunu kredibbli jehtigilna naraw li ma nzarmawx f’nofs it-tigrija. Il-vot parlamentari tat-Tnejn, l-ewwel ta’ Marzu, kienet konferma ta’ Gvern li la jrid jisma’ mill-unjins li jifhmu minn xhiex huma ghaddejja l-membri taghhom, u lanqas irid jisma’ mill-poplu li ma jridx ihallas kontijiet ezagerati, li bhalhom hadd m’hu qed ihallas fl-Ewropa.

B’hekk issa li l-unjins ghollew lehinhom fit-toroq u l-Gvern ghazel li jibqa’ trux, il-messagg ghandu jitwassal mill-postijiet tax-xoghol. Dan ghandu jsir fl-oqsma kollha possibli li jsiru l-azzjonijiet industrijali. Kollox ghandu jkun meqjus mill-A saz-Zeta, izda galadarba dawn ikunu msejha, l-ebda pass lura ma ghandu jsir sakemm il-Gvern ikun kostrett li jissospendi dawn il-kontijiet.

M’humiex il-protesti tal-haddiema u l-professjonisti li jkeccu x-xoghol minn pajjizna. Hija l-politika tal-Gvern li qieghda titfa’ pizijiet ezagerati fuq min ihaddem u min jahdem. Gvern li jaqa’ u jqum minn sahhitna, mill-ambjent li nghixu fih u mill-gholi tal-hajja li naffaccjaw, jehtieg nuruh li l-glidiet taghna qed naghmluhom bis-serjeta’ u lesti nwassluhom sal-ahhar.